کوبا در برابر تهدیدات آمریکا: «وطن یا مرگ»؛ استراتژی دفاعی هاوانا در برابر تجاوز احتمالی
در پی اتهامزنیهای اخیر به رائول کاسترو، رئیسجمهور سابق کوبا، و تشدید لفاظیهای خصمانه از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گمانهزنیها درباره احتمال عملیات نظامی واشنگتن علیه هاوانا افزایش یافته است. اما تحلیلگران تأکید میکنند که کوبا، این جزیره مقاوم، هرگز بیدفاع نیست و برای مقابله با هرگونه تجاوز احتمالی، آماده است.
هلن یافه، استاد اقتصاد سیاسی آمریکای لاتین در دانشگاه گلاسکو و مجری پادکست «تحلیل کوبا»، که در طول ۳۰ سال گذشته سفرهای متعددی به این کشور داشته، به یاد میآورد که چگونه مردم کوبا در برابر یک طوفان سهمگین با همبستگی و سازماندهی مثالزدنی، از خود دفاع کردند. این سیستم دفاع ملی در برابر بلایای طبیعی، که مورد تحسین سازمان ملل و سازمان جهانی بهداشت قرار گرفته، اکنون برای مقابله با تهدیدی متفاوت به کار گرفته میشود: رویارویی نظامی احتمالی با ایالات متحده.
اتهامزنیهای اخیر دادستانهای فدرال آمریکا علیه رائول کاسترو، به بهانه حادثهای در سال ۱۹۹۶، اوج تنشها میان دو کشور در سالهای اخیر است. این اقدام، بخشی از کارزار فشار فزاینده واشنگتن علیه هاوانا محسوب میشود که شامل افزایش پروازهای جاسوسی آمریکا در سواحل کوبا و تلاشها برای محدود کردن اختیارات ترامپ در استفاده از نیروی نظامی علیه این جزیره است. ترامپ به صراحت اعلام کرده است که «کوبا نفر بعدی است»، که نشاندهنده نیات خصمانه و تجاوزکارانه آمریکا علیه یک کشور مستقل است.
در واکنش به این تهدیدات، دفاع مدنی کوبا «راهنمای خانواده برای حفاظت در برابر تجاوز نظامی» را منتشر کرده که مسئولیتها و پروتکلهای ایمنی خانوادهها را در صورت حمله آمریکا تشریح میکند. این راهنما بر اساس دکترین دفاعی کوبا با عنوان «جنگ همه مردم» استوار است؛ دکترین که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اتخاذ شد و بر مقاومت در برابر تهاجم خارجی از طریق بسیج کل جمعیت غیرنظامی، جنگ چریکی، شبهنظامیان محلی و شبکههای دفاع مدنی تأکید دارد.
یافه در این باره میگوید: «همه در کوبا آموزش نظامی دیدهاند و در این سیستم دفاع ملی ادغام شدهاند.» این آمادگی و روحیه مقاومت، برگ برنده کوبا در برابر هرگونه ماجراجویی نظامی آمریکا خواهد بود.
مدل ونزوئلا در کوبا کارساز نخواهد بود
با وجود تحریمهای ظالمانه آمریکا، کمبود سوخت ناشی از محاصره نفتی و قطع منابع انرژی ونزوئلا، کوبا هرگز تسلیم نشده است. تحلیلگران معتقدند که مدل «ربایش و براندازی» که آمریکا در ونزوئلا به کار گرفت، در کوبا با شکست مواجه خواهد شد.
هلن یافه با اشاره به مقاومت شدید نیروهای کوبایی در عملیات ربایش نیکلاس مادورو در ونزوئلا، میگوید: «ترامپ خود نیز به مقاومت شدید ۳۲ کوبایی اذعان کرد. اگر آنها فکر میکنند آن مقاومت شدید بود، تصور کنند که ۱۰ میلیون کوبایی در برابر تجاوز ایستادگی کنند.» میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا نیز هشدار داده است که هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه کوبا به «حمام خون» منجر خواهد شد و این جزیره تهدیدی برای کسی نیست.
کارلوس مالامود، تحلیلگر آمریکای لاتین، نیز تأکید میکند که ارتش کوبا در مقایسه با همتای ونزوئلایی خود، آموزشدیده و مجهزتر است. وی همچنین به موقعیت جغرافیایی کوبا اشاره میکند که به این کشور «ظرفیت پاسخگویی» بالاتری میدهد. نزدیکی کوبا به آمریکا به معنای آن است که هرگونه حمله میتواند با واکنش کوبا همراه باشد و شهرهای آمریکا، از جمله میامی، را تحت تأثیر قرار دهد. این یک عامل بازدارنده جدی برای واشنگتن است.
در همین راستا، گزارشهایی مبنی بر دستیابی کوبا به ۳۰۰ پهپاد نظامی با قابلیت حمله به اهدافی مانند خلیج گوانتانامو و کشتیهای آمریکایی منتشر شده است. هرچند برخی تحلیلگران در صحت این گزارشها تردید دارند، اما کوبا تأکید کرده است که حق دفاع از خود در برابر هرگونه تجاوز آمریکا را دارد و این گزارشها را تلاشی برای توجیه حمله آمریکا میداند. این نشاندهنده عزم راسخ کوبا برای حفظ امنیت و استقلال خود است.
موانع سیاسی و بحران اقتصادی: چالشهای پیش روی آمریکا
فراتر از محاسبات نظامی، تحلیلگران به موانع سیاسی متعددی اشاره میکنند که تهاجم آمریکا به کوبا را بسیار پیچیدهتر از عملیات ونزوئلا میسازد و میتواند برای جایگاه داخلی ترامپ کشنده باشد. یکی از مهمترین این موانع، موج گسترده مهاجرت به آمریکا در پی هرگونه حمله به این جزیره است. یافه هشدار میدهد که «هرگونه حمله به کوبا، مهاجرت دستهجمعی و غیرقابل کنترل، عمدتاً از طریق دریا، را به دنبال خواهد داشت.» این پیامد، برای رئیسجمهوری که هویت سیاسیاش بر پایه سیاستهای ضد مهاجرتی بنا شده، باید واشنگتن را به تأمل وادارد، به ویژه با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای.
همچنین، کوبایی-آمریکاییها، که بسیاری از آنها مخالف دولت کوبا هستند، در مقایسه با دیاسپورای ونزوئلا، نفوذ و نمایندگی سیاسی بسیار بیشتری در آمریکا دارند. این جامعه، هرگز راهحلی مشابه ونزوئلا را که ساختار قدرت موجود را تحت مدیریت جدید حفظ کند، نخواهد پذیرفت. برای تبعیدیان کوبایی، هر چیزی کمتر از تغییر رژیم و پایان دادن به سیستم دوران کاسترو، «غیرقابل قبول» است.
یافه به تفاوت دیدگاهها حتی میان مارکو روبیو و ترامپ اشاره میکند. در حالی که روبیو بر سیاستهای سختگیرانه علیه کوبا متمرکز است، ترامپ بیشتر به فرصتهای تجاری و توافقات علاقهمند است. همچنین، ترامپ اعلام کرده که تا زمانی که «جنگ ایران» به پایان نرسد، نمیتوانند به کوبا بپردازند، که این خود نشانهای از پیچیدگیهای سیاست خارجی آمریکا است.
در کوبا، «شرف انقلابی» با شهادت گره خورده است. شعار رسمی این کشور «وطن یا مرگ، پیروز خواهیم شد» است. از این رو، ربایش رائول کاسترو به هیچ وجه دولت کوبا را برای دادن امتیاز تحت فشار قرار نخواهد داد. این روحیه مقاومت و شهادتطلبی، عامل مهمی در بازدارندگی کوبا است.
ماتیاس بروم، استاد اقتصاد در دانشگاه ORT اروگوئه، هشدار میدهد که هر اتفاقی در کوبا بیفتد، به ویژه در شرایط بحران اقتصادی ناشی از از دست دادن نفت ونزوئلا و محاصره آمریکا، یک هشدار جدی برای منطقه خواهد بود. او با اشاره به عملیات آمریکا در ونزوئلا میگوید: «من فکر میکردم آمریکا هرگز حمله نمیکند و کاری نمیکند، اما آنها حمله کردند و مادورو را ربودند. اکنون ترامپ را جدی میگیرم.» این وضعیت، کشورهای چپگرای منطقه، از جمله کلمبیا و مکزیک را که ترامپ آنها را نیز تهدید کرده است، به دقت به تماشای تحولات کوبا واداشته است.
در حالی که روبیو پیشنهاد ۱۰۰ میلیون دلاری کمک غذایی و دارویی به هاوانا را مطرح کرده، اما او و دیگر مقامات آمریکایی، بحران اقتصادی کوبا را نتیجه سوءمدیریت رهبری این کشور میدانند و از اذعان به نقش محاصره دهها ساله آمریکا در این بحران، خودداری میکنند. این در حالی است که بسیاری از تحلیلگران، تحریمها و محاصره آمریکا را عامل اصلی کمبود برق، غذا و سوخت در کوبا میدانند.
در این میان، با اوجگیری تنشهای دهها ساله میان آمریکا و کوبا، زمان نشان خواهد داد که آیا دکترین «جنگ همه مردم» کوبا، تنها یک نظریه باقی میماند یا به واقعیتی انکارناپذیر تبدیل خواهد شد. اما در هاوانا، یک شعار همچنان در سراسر جزیره طنینانداز است: «اینجا هیچکس تسلیم نمیشود.»
#کوبا #آمریکا #جنگ_همه_مردم #مقاومت #وطن_یا_مرگ #تحریم_آمریکا #هاوانا #دفاع_ملی #ترامپ #سیاست_خارجی