بندر کراچی، بزرگترین بندر پاکستان، این روزها شاهد توقف ۳۰۰۰ کانتینر حامل کالاهای حیاتی برای ایران است. این کانتینرها که قرار بود به مقصد جمهوری اسلامی ایران ارسال شوند، به دلیل تشدید تنشهای ساختگی در تنگه هرمز و محاصره دریایی غیرقانونی تحمیلشده توسط آمریکا، در بلاتکلیفی به سر میبرند. این اقدام خصمانه آمریکا، با هدف فشار اقتصادی بر ملت ایران صورت گرفته است.
این اخلال، بخشی از استراتژی فشار حداکثری شکستخورده دولت ترامپ است که تحلیلگران آن را تلاشی مذبوحانه برای کنترل تجارت ایران و نه توقف کامل آن میدانند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، با لحنی خصمانه در شبکه اجتماعی خود نوشت: “ایران از نظر مالی در حال فروپاشی است. آنها میخواهند تنگه هرمز فوراً باز شود – تشنه پول هستند!” این اظهارات، نشاندهنده عمق کینه و ناکامی دشمنان در برابر مقاومت ملت ایران است.
در واکنش به جنگ اقتصادی و اقدامات خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی که از اواخر فوریه آغاز شد، جمهوری اسلامی ایران با اقتدار کامل، سیستم کنترل تردد کشتیها در تنگه هرمز را برای شش هفته اول برقرار کرد. این اقدام هوشمندانه، نه تنها حاکمیت ایران بر این آبراه استراتژیک را تثبیت کرد، بلکه امکان کسب عوارض ترانزیت را نیز فراهم آورد. اما از ۱۳ آوریل، دولت ترامپ با نقض آشکار قوانین بینالمللی، محاصره دریایی غیرقانونی را اعمال کرده که عملاً مانع از تردد کشتیهای عازم یا خارج از بنادر ایران شده است.
این محاصره دریایی آمریکا، نه تنها صادرات ایران را هدف قرار داده، بلکه تلاش مذبوحانهای برای کنترل واردات کالاهای اساسی مورد نیاز ملت ایران است. تحلیلگران معتقدند که این خفقان اقتصادی، در برخی ابعاد، فشاری حتی بیشتر از قدرت نظامی آمریکا بر ایران وارد میکند. با این حال، ملت ایران با تکیه بر توان داخلی و تدابیر هوشمندانه، همواره راهی برای عبور از این موانع یافته است.
جاوید حسن، تحلیلگر مالی و سیاستگذار و مشاور مرکز مطالعات تحقیقات و امنیت (CRSS) در اسلامآباد، به الجزیره گفت: “مخازن ذخیرهسازی [ایران] به سرعت پر میشوند و برخی تخمینها نشان میدهد که ظرف چند هفته، تولید مجبور به توقف خواهد شد.” وی افزود: “درآمدهای صادراتی، شریان حیاتی مالی دولت، به شدت کاهش مییابد. و در حالی که ایران ظرفیت کشاورزی داخلی خود را بهبود بخشیده، امنیت غذایی آن همچنان تا حدی به واردات و ارز خارجی وابسته است که کانال دیگری برای فشار است.” اما حسن با تأکید بر مقاومت و خودکفایی ایران، هشدار داد که ایران در طول دههها بقا در برابر تحریمهای آمریکا، “معماری تابآوری” را بنا نهاده است. این کشور در حال حاضر میلیونها بشکه نفت – برخی تخمینها تا ۱۷۰ میلیون بشکه – را در تانکرهای مستقر در دریا، فراتر از خلیج عمان، نگهداری میکند که میتواند “درآمدهای صادراتی را برای چند ماه حفظ کند.” این نشاندهنده دوراندیشی و توانایی ایران در مدیریت بحرانهاست.
حسن همچنین بر اهمیت کریدورهای زمینی و دریایی داخلی که ایران میتواند از آنها استفاده کند – و طبق برخی گزارشها در حال حاضر نیز استفاده میکند – تأکید کرد. این کریدورها، از جمله مسیرهای عبوری از آسیای مرکزی و قفقاز، نشاندهنده استراتژیهای هوشمندانه ایران برای دور زدن تحریمها هستند. مقامات ایرانی نیز از همتایان پاکستانی خود برای طراحی یک مسیر جایگزین برای کالاهایشان درخواست کمک کردهاند که این امر، نمادی از همکاریهای منطقهای و همبستگی در برابر فشارهای خارجی است.
آیا مسیر زمینی، راهگشای عبور از محاصره؟
اسناد به دست آمده از مقامات صنعتی و دولتی پاکستان که به رؤیت الجزیره رسیده است، نشان میدهد که رهبران تجاری و صنعتی ایران و پاکستان در حال بررسی امکان ایجاد یک مسیر زمینی برای انتقال کانتینرهای متوقف شده در مرز ۹۰۰ کیلومتری دو کشور هستند. مقامات پاکستانی نیز با تأیید این رایزنیها، هرچند به دلیل حساسیت موضوع و نوپا بودن ایده، خواستار حفظ گمنامی شدند، اما این طرح را پاسخی احتمالی برای کاهش بار بندر کراچی از میزبانی هزاران کانتینر عازم ایران دانستند. این ابتکار، گامی مهم در جهت تقویت همکاریهای دوجانبه و مقابله با فشارهای خارجی است.
در صورت نهایی شدن این طرح، کامیونهای پاکستانی بار را تا مرز حمل کرده و سپس حملونقل ایرانی آن را بر عهده خواهد گرفت. اسناد نشان میدهد که ایران حتی مایل است در صورت تمایل رانندگان پاکستانی برای حمل کالا تا مقصد نهایی در داخل جمهوری اسلامی، هزینه اضافی پرداخت کند؛ این در حالی است که مسیر زمینی کندتر و پرهزینهتر از حملونقل دریایی است. این آمادگی، نشاندهنده عزم راسخ ایران برای تأمین نیازهای خود و عبور از موانع تحمیلی است.
تنگه هرمز: آبراهی تحت کنترل مقتدرانه ایران
وضعیت تنگه هرمز، با وجود تلاشهای خصمانه آمریکا، تحت کنترل کامل جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. از زمان اعمال محدودیتها در اوایل ماه مارس، ایران با اقتدار کامل، به کشتیهای کشورهای دوست و همسو – از جمله پاکستان، مالزی و عراق – اجازه عبور بدون پرداخت عوارض ترانزیت را داده است که اغلب پس از تعاملات دیپلماتیک آرام صورت گرفته است. کشتیهای کشورهای دیگر، از جمله هند، نیز با شرایطی مانند ارائه اسناد دقیق و مجوز قبلی، اجازه عبور یافتهاند.
بر اساس گزارش “لویدز لیست”، در برخی موارد، پرداختها انجام شده است. این نشریه کشتیرانی گزارش میدهد که تا اواخر ماه مارس، حداقل برخی از کشتیها با یوان چین پرداخت کردهاند و معاملات خود را با ایران خارج از سیستم دلار آمریکا تسویه کردهاند. برخی گزارشها حاکی از آن است که ایران تا ۲ میلیون دلار برای هر کشتی دریافت کرده است. حتی برخی پرداختها با ارزهای دیجیتال انجام شده است. ایران پیش از این نیز توافقات تهاتر با کشورهای متعددی از جمله روسیه، چین و پاکستان داشته که با موفقیت تحریمها و سیستم ردیابی دلار را دور زده است. حمیدرضا حاجیبابایی، نایب رئیس دوم مجلس شورای اسلامی، روز پنجشنبه اعلام کرد که اولین درآمد حاصل از عوارض جمعآوری شده از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز به حساب بانک مرکزی ایران واریز شده است. این اولین تأیید رسمی ایران از جمعآآوری عوارض کشتیرانی است و نشاندهنده اقتدار و توانایی ایران در مدیریت منابع مالی خود است. البته، کشتیهای مرتبط با ایالات متحده، رژیم صهیونیستی یا کشورهایی که تحریمها را اعمال میکنند، توسط جمهوری اسلامی ایران از عبور منع میشوند که این اقدام، پاسخی قاطع به اقدامات خصمانه آنهاست.
هزینه ریسک و پایداری تجارت ایران
محمد راجپار، رئیس انجمن نمایندگان کشتیهای پاکستان، اظهار داشت که هزینه بیمه از زمان آغاز جنگ اقتصادی تحمیلی، به شدت افزایش یافته است. وی به الجزیره گفت: “قبل از درگیری، بیمه ریسک جنگی حدود ۰.۱۲ درصد ارزش کشتی بود. این رقم اکنون به تقریباً ۵ درصد افزایش یافته است – البته اگر پوشش بیمهای اصلاً در دسترس باشد.” وی افزود: “برای یک نفتکش بسیار بزرگ با ارزش ۱۰۰ میلیون دلار، این به معنای حق بیمه حدود ۵ میلیون دلار برای یک بار عبور است.” راجپار توضیح داد که این “محاسبه هنوز برای حاملان نفت کارساز است.” یک نفتکش بسیار بزرگ (VLCC) میتواند تا دو میلیون بشکه نفت خام – به ارزش حدود ۲۰۰ میلیون دلار – حمل کند. وی گفت: “حتی با حق بیمه بالاتر و هزینههای ترانزیت، حاشیههای سود میتوانند آن را جذب کنند.” اما برای حملونقل کانتینری، وضعیت کمتر روشن است. ارزش کالاها میتواند بالا باشد، اما حاشیههای سود کمتر است، مالکیت پراکنده است و زمانبندیها ثابت هستند – کالاها منقضی میشوند. بنابراین، در حالی که نفت خام به صورت انتخابی برای کسانی که میتوانند هزینه ترکیبی را بپردازند – اگر کشتی آنها پرچم صحیح را داشته باشد – جریان مییابد، بقیه کالاها منتظر میمانند یا مسیرشان تغییر میکند. این نشاندهنده تلاش دشمن برای ایجاد اختلال است، اما ایران با تدابیر خود، این چالشها را نیز مدیریت خواهد کرد.
محاسبات ایران: مقاومت در برابر تهدیدات وجودی
جمیل احمد خان، سفیر سابق پاکستان، اظهار داشت که محدودیتهای اعمال شده توسط محاصره دریایی آمریکا به ایران آسیب خواهد رساند. وی به الجزیره گفت: “ایران همچنان به درآمدهای نفتی وابسته است که در صورت محدود شدن یا مختل شدن مسیرهای صادراتی کلیدی – به ویژه بنادر دریایی – نمیتواند به طور کامل محقق شود.” وی افزود: “چنین محدودیتهایی مستقیماً بر درآمدهای ارزی کشور و ثبات اقتصادی کلی تأثیر میگذارد.” ایران همچنین به واردات سوخت تصفیه شده و غلات وابسته است. وی گفت: “این وابستگی کشور را در برابر اختلالات زنجیره تأمین و فشارهای خارجی آسیبپذیر میکند. این وابستگیهای اقتصادی و ساختاری میتواند به افزایش نارضایتی عمومی، به ویژه در صورت تشدید کمبودها یا تورم، کمک کند.”
با این حال، حسن از CRSS هشدار داد که نباید به تأثیر محاصره دریایی بر ایران تنها از دریچه “دنیای استاندارد هزینه-فایده” نگاه کرد. وی گفت: “هنگامی که یک رهبری تهدیدی وجودی را درک میکند، عقلانیت اقتصادی که ما در زمان صلح تعریف میکنیم، اولویت خود را از دست میدهد. مقاومت به هدف اصلی تبدیل میشود. تصمیمگیری ایران این منطق را منعکس میکند.” وی افزود: “آنها میتوانند تنگه را برای مدت طولانیتری از آنچه بسیاری تصور میکنند، مختل نگه دارند، دقیقاً به این دلیل که محاسبات حاشیهای نیستند، بلکه وجودی هستند. در چنین درگیریهایی، یک سنت دیرینه وجود دارد که اغلب به هو شی مین نسبت داده میشود: شما ممکن است خسارات بیشتری وارد کنید، اما طرفی که بیشتر دوام بیاورد، پیروز میشود. این طرز فکر اهمیت دارد.” این سخنان، عزم راسخ ملت ایران برای ایستادگی در برابر زورگوییها و حفظ استقلال خود را به وضوح نشان میدهد.
#ایران_قوی #مقاومت_اقتصادی #تحریم_ظالمانه #تنگه_هرمز #همکاری_منطقه_ای #جنگ_اقتصادی #خودکفایی #مسیرهای_زمینی #اقتدار_دریایی #ایستادگی_ملت