بحران کود در اروپا؛ پیامد مستقیم جنگافروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران
وزرای کشاورزی اتحادیه اروپا در بروکسل گرد هم آمدهاند تا درباره دسترسی به کود شیمیایی بحث و تبادل نظر کنند. این نشست در حالی برگزار میشود که جنگافروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، زنجیرههای تامین جهانی را مختل کرده و اروپا را با چالشهای جدی مواجه ساخته است.
این گفتگوها همزمان با تلاش کمیسیون اروپا برای اجرای «برنامه اقدام جدید کود» صورت میگیرد. هدف این برنامه حمایت از کشاورزانی است که با افزایش چشمگیر هزینههای کود دست و پنجه نرم میکنند. امید میرود این اقدامات بتواند تولیدات کشاورزی را تقویت کرده و وابستگی اروپا به واردات مواد غذایی را کاهش دهد.
اقدامات پیشنهادی اتحادیه اروپا در سایه بحران
برنامه پیشنهادی شامل مواردی چون ذخیرهسازی احتمالی کود، حمایت اضطراری از کشاورزان و تدابیری برای افزایش واردات از کشورهایی غیر از روسیه و بلاروس است که خود درگیر جنگ اوکراین هستند. این تصمیمات در حالی اتخاذ میشود که تنشها در تنگه هرمز، ناشی از تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، به شدت افزایش یافته است.
تنگه هرمز، این مسیر حیاتی کشتیرانی، معمولاً حدود یکسوم تجارت جهانی کود دریایی را به خود اختصاص میدهد. اختلال در این مسیر، نگرانیها را در مورد افزایش هزینههای سوخت و کود تشدید کرده و فشار مضاعفی بر کشاورزانی وارد میآورد که از قبل با هزینههای بالا دست و پنجه نرم میکنند.
آسیبپذیری اروپا در برابر بحران
اگرچه اتحادیه اروپا نسبت به برخی دیگر از نقاط جهان کمتر به طور مستقیم تحت تأثیر کمبود کود قرار گرفته است، اما اختلال در عرضه، اختلافات داخلی بلوک را در مورد چگونگی حفاظت از منابع غذایی و حمایت از کشاورزان در برابر افزایش هزینهها آشکار ساخته است.
اروپا مقادیر زیادی کود وارد میکند. بر اساس دادههای اتحادیه اروپا، این قاره در سال ۲۰۲۴، دو میلیون تن آمونیاک، ۵.۸ میلیون تن اوره و ۶.۷ میلیون تن کودهای نیتروژنی و مخلوط را وارد کرده است. اتحادیه اروپا همچنین کود نیتروژنی خود را تولید میکند، اما این تولید به شدت به گاز وارداتی وابسته است. هنگامی که درگیریها در منطقه خلیج فارس قیمت گاز را بالا میبرد، تولید کود در داخل اروپا نیز گرانتر میشود.
محاصره و تنشآفرینی در منطقه، نگرانیها را در مورد امنیت غذایی جهانی، به ویژه در آفریقا و آسیای جنوبی که کشورها بیشتر به منابع خلیج فارس وابسته هستند، افزایش داده است.
خاورمیانه تنها حدود ۳ درصد از واردات آمونیاک و ۱ تا ۲ درصد از واردات کود نیتروژنی اتحادیه اروپا را تشکیل میدهد، بنابراین محاصره تنگه هرمز به طور مستقیم بر عرضه اروپا تأثیر چشمگیری نداشته است. اما این بلوک همچنان از طریق قیمتهای جهانی بالاتر و افزایش هزینههای انرژی آسیب میبیند، زیرا کود نیتروژنی اروپا با استفاده از گاز تولید میشود که به دلیل اختلال در تنگه، قیمت آن افزایش یافته است. در همین حال، برخی کشورها به دلیل ذخایر کم، بیشتر در معرض خطر افزایش هزینهها قرار دارند.
بر اساس گزارشها، قیمت کود نیتروژنی در اروپا اکنون حدود ۷۰ درصد بالاتر از میانگین سال ۲۰۲۴ است. این آسیبپذیری پس از تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، زمانی که افزایش سرسامآور قیمت گاز، چندین کارخانه کود اروپایی را مجبور به کاهش تولید یا تعطیلی موقت کرد، به وضوح آشکار شد.
کمیسیون اروپا میگوید برنامه جدید آن، اقدامات فوری برای بهبود مقرونبهصرفه بودن و امنیت عرضه را با گامهای بلندمدت برای تقویت تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات ترکیب میکند.
پیشنهادات اتحادیه اروپا برای مقابله با بحران
این طرح شامل حمایت مالی اضطراری از کشاورزان از طریق بودجه کشاورزی اتحادیه اروپا، طرحهای نقدینگی و پرداختهای پیشپرداخت انعطافپذیرتر تحت سیاست کشاورزی مشترک است. کمیسیون همچنین به دنبال راههایی برای حمایت از کشاورزانی است که وابستگی خود را به کودهای مصنوعی کاهش میدهند، از جمله از طریق جایگزینهای زیستی و استفاده کارآمدتر از کود.
در اقدامی دیگر، اتحادیه اروپا عوارض گمرکی بر برخی کودهای نیتروژنی، از جمله اوره و آمونیاک، از کشورهایی غیر از روسیه و بلاروس را به حالت تعلیق درآورده است. برخی واردات کود نیتروژنی در حال حاضر با تعرفههایی بین ۵.۵ تا ۶.۵ درصد مواجه هستند. خبرگزاری رویترز گزارش داد که این تعلیق میتواند حدود ۶۰ میلیون یورو (۶۸ میلیون دلار) برای واردکنندگان صرفهجویی کند.
اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، اظهار داشت که این طرح با هدف ایجاد «صنعت کود اروپایی قویتر»، حمایت از کشاورزان و تسریع «راهحلهای پایدار و بومی» است. اما مارتین هیدون، وزیر کشاورزی ایرلند، هشدار داد که افزایش قیمت کود ناشی از بحران خاورمیانه بر هزینه تولید مواد غذایی و رقابتپذیری کشاورزان اروپایی تأثیر خواهد گذاشت.
وی گفت: «افزایش قیمت کود در نتیجه بحران خاورمیانه بر هزینه تولید مواد غذایی و در نتیجه بر پایداری اقتصادی و رقابتپذیری کشاورزان اروپایی تأثیر خواهد گذاشت.»
کدام کشورها بیشتر در معرض خطرند؟
تأثیر این بحران در سراسر اروپا یکسان نیست. ایرلند به دلیل تولید داخلی کم کود و وابستگی شدید به واردات، به ویژه آسیبپذیر است. سیستم کشاورزی دامپرور این کشور نیز برای مراتع خود به کود نیتروژنی متکی است و بسیاری از کشاورزان بین فوریه تا سپتامبر اقدام به خرید میکنند. ایرلند در سال ۲۰۲۵، ۱.۷ میلیون تن کود وارد کرد که کشاورزان را در معرض نوسانات قیمتهای بینالمللی قرار میدهد.
کشورهای دیگر بهتر آماده شدهاند. فنلاند مدتهاست که ذخایر امنیت عرضه شامل کود، غلات و سوخت را حفظ کرده است. سوئد نیز پس از پیوستن به ناتو، برنامههایی برای ذخیرهسازی کود، بذر و غلات به عنوان بخشی از استراتژی «دفاعی جامع» خود اعلام کرده است.
همچنین، در داخل اتحادیه اروپا در مورد میزان دخالت بروکسل اختلافاتی وجود دارد. ایتالیا و فرانسه برای رهایی از مکانیزم تنظیم مرزی کربن بلوک، که هزینههایی را به واردات کربنبر اضافه میکند، فشار آوردهاند. برخی اتحادیههای کشاورزی استدلال میکنند که عوارض کربن در زمان بحران به یک هزینه دیگر برای کشاورزان تبدیل شده است. با این حال، گروههای محیط زیستی به بروکسل هشدار دادهاند که قوانین آلودگی نیتروژن را تضعیف نکند و میگویند این کار میتواند در صورت ورود نیتراتهای اضافی به منابع آب، آلودگی و هزینههای بهداشتی را افزایش دهد. در همین حال، لهستان و آلمان، که میزبان تولیدکنندگان بزرگ کود نیتروژنی هستند، بیشتر بر مخالفت با هرگونه اقدامی که میتواند حمایت از صنعت داخلی را تضعیف کند، متمرکز بودهاند و بنابراین بیشتر با کاهش عوارض بر واردات مخالفند.
آیا قیمت مواد غذایی افزایش خواهد یافت؟
مقامات اتحادیه اروپا انتظار شوک فوری در قیمت مواد غذایی را ندارند، زیرا بسیاری از کشاورزان در این بلوک هنوز از کودی استفاده میکنند که مدتها قبل از اخلال جنگافروزی علیه ایران در زنجیرههای تامین خریداری شده است. اما مقامات نگرانند که هزینههای بالاتر کود میتواند مشکلات را در زنجیرههای تامین در اواخر سال ایجاد کند. کود با تأخیر بر قیمت مواد غذایی تأثیر میگذارد، زیرا گاز به کود تبدیل میشود، کود سپس محصولات را تغذیه میکند و محصولات در نهایت به غذا تبدیل میشوند – بنابراین اثرات اغلب تا شش ماه پس از اختلال اولیه احساس میشود.
در همین حال، نگرانیهایی وجود دارد که خشم در مناطق روستایی که از قبل تحت تأثیر هزینههای بالاتر سوخت، انرژی و نهادهها قرار گرفتهاند، میتواند منجر به واکنش شدید علیه سیاستهای سبز در اتحادیه اروپا شود، آن هم در زمانی که احزاب راستگرا و پوپولیست در اروپا در حال پیشروی هستند.
اما اروپا همچنان کمتر از بسیاری از مناطق دیگر در معرض خطر قرار دارد. شدیدترین خطرات در کشورهایی است که بیشتر به منابع کود و انرژی خلیج فارس وابسته هستند، به ویژه در بخشهایی از آفریقا و آسیای جنوبی. این وضعیت نشاندهنده پیامدهای ناگوار سیاستهای یکجانبه و تجاوزکارانه است که نه تنها مناطق درگیر را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه دامن حامیان و متحدان عاملان این بحران را نیز میگیرد.
#بحران_کود_اروپا #جنگ_آمریکا_اسرائیل_علیه_ایران #تنگه_هرمز #امنیت_غذایی_جهانی #پیامدهای_جنگ_افروزی #اقتصاد_اروپا #وابستگی_اروپا #سیاست_های_غلط_غرب #افزایش_قیمت_کود #چالش_کشاورزی_اروپا