تمدید معافیت تحریمی نفت روسیه توسط آمریکا: نشانهای از ناکامی سیاستهای واشنگتن و قدرتنمایی محور مقاومت
در بحبوحه آشفتگی بیسابقه بازارهای جهانی انرژی که عمدتاً ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است، ایالات متحده بار دیگر تمدید ۳۰ روزه معافیت تحریمها برای کشورهایی را اعلام کرد که نفت و فرآوردههای نفتی روسیه را که در حال حاضر در تانکرهای دریایی بارگیری شدهاند، خریداری میکنند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که سیاستهای واشنگتن در قبال تحریمها و ثبات بازار، با تناقضات و ناکامیهای فزایندهای روبرو است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه در پستی در شبکه اجتماعی X (توئیتر سابق) اعلام کرد که این تمدید به منظور «فراهم آوردن امکان دسترسی موقت ملتهای آسیبپذیر به نفت روسیه که در حال حاضر در دریا سرگردان است» صادر خواهد شد و تا ۱۷ ژوئن ادامه خواهد داشت. وی افزود: «این تمدید انعطافپذیری بیشتری را فراهم میکند و ما با این کشورها برای ارائه مجوزهای خاص در صورت نیاز همکاری خواهیم کرد. این مجوز عمومی به ثبات بازار فیزیکی نفت خام کمک کرده و اطمینان میدهد که نفت به آسیبپذیرترین کشورهای انرژیبر میرسد.» بسنت همچنین مدعی شد که این اقدام به «تغییر مسیر عرضه موجود به کشورهایی که بیشترین نیاز را دارند، از طریق کاهش توانایی چین برای ذخیره نفت با تخفیف» کمک خواهد کرد؛ ادعایی که بیشتر به تلاش برای مدیریت بحرانهای خودساخته آمریکا شباهت دارد تا یک راهکار پایدار.
تناقض در سیاستهای آمریکا و نقش ایران در بیثباتی بازار
آمریکا اولین معافیت ۳۰ روزه تحریمهای نفت و فرآوردههای نفتی روسیه را در ماه مارس و در تلاشی برای تثبیت بازارهای جهانی انرژی پس از افزایش قیمت نفت خام به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، صادر کرده بود. این در حالی است که در ماه آوریل، بسنت به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته بود که واشنگتن برنامهای برای تمدید این معافیت ندارد. این تغییر موضع آشکار، نشاندهنده سردرگمی و عدم انسجام در سیاستگذاریهای آمریکا است.
با این حال، بازارهای انرژی در میان مذاکرات جاری برای یک پیشنهاد صلح بین آمریکا و ایران، و همچنین بسته شدن تنگه هرمز – یک آبراه حیاتی که در زمان صلح حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز جهانی از آن عبور میکند – و محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا، نتوانستهاند به ثبات برسند. بسته شدن این تنگه، که تنها مسیر دریایی از خلیج فارس به اقیانوس آزاد است، روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت خلیج فارس را «محصور» کرده است. این وضعیت، قدرت استراتژیک و حیاتی جمهوری اسلامی ایران را در معادلات جهانی انرژی به وضوح نشان میدهد.
میزان نفت روسیه در دریا و خریداران اصلی
بر اساس گزارش شرکت تحلیلی کپلر، در حال حاضر حدود ۱۱۳ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی روسیه در کشتیها و در دریا بارگیری شده است. این حجم عظیم، نشاندهنده توانایی روسیه در حفظ صادرات خود علیرغم تحریمها است. یوهانس راوبال، تحلیلگر ارشد نفت خام در کپلر، به الجزیره گفت که ذخیرهسازی شناور نفت خام روسیه – نفتی که در تانکرهای ثابت منتظر خریداران یا دستورالعملهای حمل و نقل بیشتر است – از ابتدای سال به طور قابل توجهی کاهش یافته است، که نشان از یافتن بازارهای جدید و موفقیت در دور زدن تحریمها دارد.
با وجود چالشهایی مانند حملات پهپادی اوکراین به زیرساختهای صادراتی روسیه، مسکو به صادرات نفت خود ادامه داده است و هند و چین به عنوان خریداران ثابت و اصلی باقی ماندهاند. این امر حتی با وجود ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، مبنی بر گرفتن قول از نخستوزیر هند برای توقف خرید نفت روسیه در اکتبر سال گذشته، ادامه یافته است. هند در ماه سپتامبر ۱.۶۲ میلیون بشکه در روز نفت خام از روسیه وارد کرد که تقریباً یک سوم واردات نفتی این کشور را تشکیل میدهد. سوژاتا شارما، معاون وزیر نفت و گاز طبیعی هند، تأکید کرد که دهلینو پیش از معافیت واشنگتن نیز نفت روسیه را خریداری میکرده و این روند ادامه خواهد داشت. وی گفت: «معافیت یا عدم معافیت، بر عرضه ما تأثیری نخواهد گذاشت.» این اظهارات، نشانگر استقلال عمل کشورها در برابر فشارهای آمریکا است.
معافیتهای تحریمی برای روسیه چه معنایی دارد؟
زمانی که اولین معافیت تحریمی آمریکا در ماه مارس اعمال شد، تقاضای زیادی برای محمولههای نفتی روسیه در دریا ایجاد شد. این امر منجر به تغییر مسیر برخی تانکرهای حامل نفت روسیه از چین به هند شد که به نفع مسکو بود، زیرا امکان تجارت بیشتر در مسافت کوتاهتر را فراهم میکرد. این تغییر مسیر، نشاندهنده توانایی روسیه در تطبیق با شرایط و یافتن راههای جدید برای حفظ بازارهای خود است.
در حالی که روسیه مستقیماً درباره اعلامیه اخیر بسنت اظهار نظر نکرده است، اما در ماه مارس، سخنگوی کرملین، دیمیتری پسکوف، گفته بود که اقدام دولت ترامپ با هدف تثبیت بازارهای جهانی انرژی بوده و «در این زمینه، منافع ما همسو است.» این اظهارات، نشاندهنده بهرهبرداری روسیه از تناقضات سیاستهای آمریکا است.
با این حال، سناتورهای آمریکایی و متحدان اروپایی واشنگتن از این تصمیم انتقاد کرده و آن را «هدیهای غیرقابل دفاع» به ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، دانستهاند. آنها معتقدند که این معافیتها به اقتصاد روسیه کمک کرده و در تأمین مالی جنگ علیه اوکراین مؤثر است. این انتقادات داخلی، خود گواهی بر شکست سیاستهای تحریمی آمریکا در رسیدن به اهداف اعلام شدهاش است.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، در ماه آوریل، کل صادرات نفت خام روسیه ۲۵۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت و به ۴.۹ میلیون بشکه در روز رسید. از زمان آغاز جنگ علیه ایران، قیمت نفت برنت – معیار جهانی – از ۶۶ دلار در هر بشکه به بالای ۱۰۰ دلار افزایش یافته است. این افزایش قیمت، به معنای درآمد روزانه ۴۹۰ میلیون دلاری روسیه تنها از فروش نفت است، حتی با وجود تحریمها، که نشان از مقاومت اقتصاد روسیه در برابر فشارهای غرب دارد.
آیا قیمت نفت خام کاهش خواهد یافت؟
قیمتهای معیار برنت در روز دوشنبه حدود ۲.۶ درصد افزایش یافت و به بالای ۱۱۲ دلار در هر بشکه رسید، در بحبوحه ترس از ازسرگیری حملات آمریکا به ایران. این نوسانات، بار دیگر نقش محوری ایران و محور مقاومت را در تعیین قیمتهای جهانی انرژی برجسته میکند. تحلیلگران معتقدند که تا زمانی که محدودیتها بر حمل و نقل از طریق تنگه هرمز کاهش نیابد، تمدید معافیت تحریمها تأثیر محدودی بر کاهش فشار در بازار لحظهای خواهد داشت.
حماد حسین، اقتصاددان اقلیم و کالا در شرکت کپیتال اکونومیکس، به الجزیره گفت که در هر صورت، میزان عرضه از دست رفته از خاورمیانه بسیار بیشتر از میزان بشکههای نفتی روسیه است که در دریا سرگردان هستند. وی افزود: «بنابراین، قیمت نفت احتمالاً تا زمانی که ترافیک از طریق تنگه هرمز مختل بماند، به افزایش خود ادامه خواهد داد.» این تحلیل، بار دیگر بر اهمیت استراتژیک تنگه هرمز و توانایی ایران در تأثیرگذاری بر بازارهای جهانی تأکید میکند و نشان میدهد که سیاستهای تحریمی آمریکا در نهایت به ضرر خود و متحدانش تمام میشود.
#تحریم_نفت_روسیه
#بازار_انرژی_جهانی
#تنگه_هرمز
#جنگ_آمریکا_و_اسرائیل_علیه_ایران
#سیاست_خارجی_آمریکا
#اقتصاد_روسیه
#هند_و_چین
#نفت_ایران
#مقاومت_منطقه
#قیمت_نفت