خروج امارات از اوپک؛ تبعات این اقدام برای منطقه، بازارهای انرژی و فراتر از آن
پس از دههها عضویت، امارات متحده عربی اعلام کرده است که گروه کشورهای تولیدکننده نفت، اوپک، را ترک میکند. این اقدام که به بهانه تمرکز بر «منافع ملی» و پیگیری مسیری مستقل صورت گرفته، از سوی ناظران به عنوان ضربهای جدی به این کارتل نفتی مستقر در وین تلقی میشود، هرچند برخی معتقدند که به معنای پایان کامل اوپک نخواهد بود.
تصمیم امارات برای خروج، پس از سالها نارضایتی آشکار از سیاست اوپک در محدود کردن تولید اعضا برای کنترل قیمتها و تثبیت بازار اتخاذ شده است. این کشور میلیاردها دلار برای افزایش ظرفیت تولید نفت خود از ۳ به ۵ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۲۷ سرمایهگذاری کرده و با افزایش توانایی خود برای تولید بیشتر، سهمیه بالاتری را نسبت به آنچه به آن اختصاص داده شده بود، مطالبه میکرد.
تنشهای منطقهای و بازار انرژی
این تحولات در شرایطی حساس رخ میدهد که منطقه و سایر نقاط جهان با بحران انرژی ناشی از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران که از ۸ اسفند ماه آغاز شد، دست و پنجه نرم میکنند. تهران نیز در واکنش به این تجاوزات، به اهداف صهیونیستی، تأسیسات نظامی آمریکا و سایر زیرساختها در کشورهای حاشیه خلیج فارس حمله کرد. همچنین، بخش عمده دسترسی به تنگه هرمز را مسدود کرد؛ تنگهای که ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) از طریق آن توسط تولیدکنندگان منطقه منتقل میشود.
پیش از آغاز جنگ، ظرفیت تولید امارات به ۴.۸ میلیون بشکه در روز رسیده بود، اما طبق توافق اوپک، تنها مجاز به تولید ۳.۲ میلیون بشکه در روز بود. کارشناسان معتقدند که خروج این کشور از کارتل، تأثیر فوری بر بازار نخواهد داشت، زیرا صادرات امارات، مانند سایر کشورهای همسایه، در حال حاضر تحت کنترل ایران بر تنگه هرمز محدود شده است.
امارات توانسته است بخشی از نفت خود را از طریق پایانه فجیره که در دریای عمان قرار دارد، به فروش برساند و بدین ترتیب تنگه هرمز را دور بزند. سال گذشته، این کشور ۱.۷ میلیون بشکه در روز نفت خام و سوختهای تصفیه شده را از این طریق صادر کرد که برای برآورده کردن جاهطلبیهایش کافی نبود.
با این حال، این وضعیت میتواند تغییر کند اگر درگیریها با توافقی بین ایران و آمریکا پایان یابد که امکان از سرگیری ناوبری آزاد از طریق تنگه را فراهم آورد. در حال حاضر، این موضوع در هالهای از ابهام قرار دارد، زیرا آمریکا به محاصره دریایی بنادر ایران ادامه میدهد و ایران نیز در مقابل، از اجازه عبور هرگونه کشتی با پرچم خارجی از تنگه خودداری میکند. ایران همچنین اعلام کرده است که ممکن است پس از پایان درگیری، تمایل داشته باشد نفوذ خود را بر تنگه از طریق سیستمی از عوارض حفظ کند.
آمادگی برای کاهش تقاضای نفت و اهداف پنهان
در صورت بازگشت ترافیک به سطوح پیش از جنگ، امارات میتواند با ۱.۶ میلیون بشکه در روز تولید اضافی خود – معادل حدود ۱.۵ درصد از عرضه جهانی نفت – بازار را اشباع کند که به گفته کارشناسان، به آن برتری جدی در بازار جهانی انرژی خواهد داد.
کینگزميل باند، استراتژیست انرژی در اندیشکده «امبر فیوچر»، اقدام امارات را هوشمندانه میداند. او میگوید: «آنها به وضوح برای دوره پس از جنگ آماده میشوند، زیرا اکنون که به اوج تقاضای نفت رسیدهایم و وارد محیط جدیدی میشویم، میخواهند از محدودیتهای اوپک رها شوند.»
باند افزود: «امارات برای جهانی پس از جنگ ایران آماده میشود که در آن تقاضای نفت رو به کاهش است و قدرت اوپک برای حفظ کنترل و انضباط ضعیفتر خواهد شد.» وی به استراتژی ابوظبی برای به حداکثر رساندن تولید نفت خود اشاره کرد تا قبل از حرکت بازارهای انرژی فراتر از سوختهای فسیلی، تا حد امکان نفت خود را بفروشد. این رویکرد در تضاد با هدف عربستان سعودی برای محدود نگه داشتن تولید نفت توسط اعضای اوپک به منظور حفظ قیمتهای بالای نفت در بلندمدت است.
تلاش برای تفرقه در اوپک
مقامات نزدیک به عربستان سعودی این هفته به سرعت این اقدام را کماهمیت جلوه دادند. محمد الصبان، مشاور ارشد سابق نفت عربستان سعودی، به الجزیره گفت: «این ضربه بزرگی نیست، به ویژه برای اوپک پلاس که شامل ۲۳ کشور است و خروج یک کشور هیچ معنایی ندارد.»
وی افزود که اقدام امارات بیشتر یک تصمیم سیاسی و تحت تأثیر غرب بوده است؛ قدرتی که مدتهاست به دنبال ایجاد تفرقه در کارتل نفتی است. در واقع، دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، به خصومت خود با اوپک مشهور است و پیش از این این کارتل را به «سرکیسه کردن بقیه جهان» با افزایش قیمت نفت متهم کرده بود. الصبان گفت: «اما این حرف بیمعنی است، زیرا امارات میداند که اوپک تولید را برای حفظ تعادل تنظیم میکند و نه چیز دیگر.»
اوپک پابرجا میماند، اما با چالشها
اوپک در گذشته نیز خود را سازگار نشان داده است. این سازمان که در دهه ۱۹۶۰ توسط عربستان سعودی، کویت، ایران، عراق و ونزوئلا تأسیس شد، از دورانهای چالشبرانگیز و خروجهای دیگر در سالهای گذشته، از جمله قطر، اندونزی، اکوادور و آنگولا، جان سالم به در برده است.
رابین میلز، پژوهشگر غیرمقیم در مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا و مدیرعامل شرکت قمر انرژی در دبی گفت: «این سازمان کمتر از قبل تأثیرگذار خواهد بود، اما ناپدید نخواهد شد.»
این کارتل در سال ۱۹۷۳ زمانی که ائتلافی از اعضای عرب آن تحریمهایی را علیه کشورهای حامی رژیم صهیونیستی اعمال کرد، خبرساز شد. این اولین باری بود که کشورهای عربی چنین اقدام جمعی را انجام دادند و پیامدهای عظیمی در صحنه جهانی داشت. در آن زمان، این گروه نیمی از بازار جهانی نفت را به خود اختصاص داده بود. امروزه، با تبدیل شدن کشورهای دیگر – مانند آمریکا و نروژ – به تولیدکنندگان بزرگ نفت، سهم اوپک به ۳۳ درصد از بازار جهانی کاهش یافته است. این ائتلاف همچنین همکاری خود را با ۱۲ کشور دیگر تولیدکننده نفت از آمریکای لاتین تا روسیه افزایش داده است – این گروه بزرگتر از کشورهای اوپک و این شرکا به عنوان اوپک پلاس شناخته میشود.
با وجود خروج امارات، سایر اعضا ممکن است همچنان مزایای ماندن در این باشگاه را ببینند. میلز گفت: «توانایی اقدام جمعی برای مدیریت بازار و اطمینان از اینکه قیمتها بیش از حد بالا یا پایین نمیروند، دلیل تشکیل اوپک پلاس بود.» این استراتژی در تعدادی از بحرانها، از جمله سقوط قیمت نفت در سال ۲۰۱۴ و همهگیری کووید، زمانی که این گروه یک واکنش هماهنگ را حفظ کرد، مؤثر بوده است.
شکاف عمیق منطقهای و همسویی با دشمنان
اما برخی معتقدند که خروج امارات فقط مربوط به بازارها نیست. انس عبدون، مشاور بینالمللی در امور انرژی و جهانی، برای الجزیره مینویسد: «خروج امارات، بیش از هر چیز، نشانه آشکار یک شکاف عمیق منطقهای است؛ ابتدا بین ریاض و ابوظبی، اما فراتر از آن، بین دو دیدگاه ناسازگار در مورد اینکه نظم خلیج فارس چگونه باید باشد.»
امارات از زمان آغاز حملات مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، هدف شدیدترین حملات ایران قرار گرفته است. از میان همسایگان منطقهای ایران که در خط آتش قرار گرفتهاند، امارات بیش از رژیم صهیونیستی و تمامی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس مجموعاً مورد حمله قرار گرفته است.
در طول جنگ، که در حال حاضر در بنبست و آتشبس متزلزلی بین تهران و واشنگتن قرار دارد، امارات به طور خصوصی برای سیاستهای بسیار قاطعتر علیه ایران فشار آورده است. در حالی که دولت موضع دفاعی خود را حفظ کرده است، افراد بانفوذ و شخصیتهای عمومی آشکارا خواستار جنگ شدهاند. در مقابل، عربستان سعودی، قطر و عمان از رویکرد دیپلماتیکتری حمایت کردهاند.
خروج دراماتیک از اوپک، تنها آخرین تغییر ابوظبی در مسیر سیاست خارجی است که از همسایگانش فاصله میگیرد. این کشور اولین کشور عربی بود که با امضای توافقنامه ابراهیم در سال ۲۰۲۰، روابط خود را با رژیم صهیونیستی عادی کرد.
گرگوری گاس سوم، پژوهشگر همکار در موسسه خاورمیانه، در یک وبینار آنلاین که توسط این موسسه برگزار شد، گفت: «به نظر میرسد که جنگ ممکن است تفاوتهایی را که امارات احساس میکرد، تشدید کرده باشد.»
در نهایت، عبدون میگوید که «بازنده واقعی» تصمیم امارات برای خروج از اوپک در حال حاضر، «ایده ظرفیت جمعی کشورهای تولیدکننده سوخت عربی برای شکل دادن به نظم جهانی انرژی» است که به نظر میرسد با اینگونه اقدامات، منافع قدرتهای خارجی را تأمین میکند.
#امارات #اوپک #جنگ_آمریکا_اسرائیل_علیه_ایران #تنگه_هرمز #بازار_انرژی #سیاست_خارجی_امارات #تفرقه_در_اوپک #نفت #خلیج_فارس #رژیم_صهیونیستی