شکست سیاستهای انزوای پاکستان توسط مودی و تقویت جایگاه منطقهای اسلامآباد
دوحه، قطر – در حالی که نخستوزیر هند، نارندرا مودی، با مشت بر میز سخنرانی میکوبید، چالشی مستقیم را متوجه رهبران پاکستان کرد. او در سپتامبر ۲۰۱۶، در جمع پرشور هوادارانش در ایالت کرالای هند، با غرور اعلام کرد: «هند در انزوای شما موفق بوده و ما این تلاشها را تشدید خواهیم کرد. اطمینان حاصل خواهیم کرد که شما در سراسر جهان منزوی شوید.» این اظهارات پس از حملهای در کشمیر تحت کنترل هند صورت گرفت که به کشته شدن ۱۸ سرباز هندی انجامید.
چرخش سرنوشت: پاکستان از انزوا تا نقشآفرینی منطقهای
اما یک دهه بعد، واقعیتها حکایت از شکست این سیاستها دارد. پاکستان نه تنها منزوی نشده، بلکه به عنوان متحد استراتژیک نزدیک چین، که نخستوزیرش، شهباز شریف، اخیراً از آن بازدید کرده، و شریکی قابل اعتماد برای ایالات متحده در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ، دوباره ظاهر شده است. سفر اخیر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و شهباز شریف به کاخ سفید و ستایشهای مکرر ترامپ از رهبری پاکستان، گواهی بر این مدعاست. اسلامآباد حتی به عنوان میانجی اصلی بین آمریکا و ایران در بحبوحه درگیریهای جاری آنها نقشآفرینی میکند؛ نقشی که نشاندهنده اهمیت دیپلماتیک فزاینده این کشور است.
اشتباهات دولت مودی و تقویت جایگاه پاکستان
تحلیلگران معتقدند که این تحولات، نه تنها بازتاب موفقیت پاکستان در جذب ترامپ و بهرهبرداری از رویدادهای کلیدی ژئوپلیتیکی است، بلکه به همان اندازه، نشاندهنده اشتباهات استراتژیک دولت مودی است. مایکل کوگلمن، کارشناس ارشد آسیای جنوبی در شورای آتلانتیک، به الجزیره گفت: «قطعاً، استراتژی هند برای تضعیف و انزوای پاکستان، در سطح منطقهای و جهانی، به شدت نتیجه معکوس داده است.»
آتشبس و نامزدی نوبل: دیپلماسی پاکستان در مقابل سکوت هند
در ۱۰ مه ۲۰۲۵، ترامپ اعلام کرد که آتشبسی بین هند و پاکستان، دو قدرت هستهای، برقرار کرده است. این آتشبس که به چهار روز درگیری شدید پایان داد، با استقبال پاکستان مواجه شد و شهباز شریف از «رهبری و نقش فعال» ترامپ قدردانی کرد. اما مودی، که روابط شخصی نزدیکی با ترامپ داشت، در مقابل این خبر سکوت اختیار کرد. این در حالی بود که هند همواره بر حل دوجانبه اختلافات با پاکستان اصرار داشته و هرگونه میانجیگری شخص ثالث را رد میکرد. این سکوت هند و اصرار ترامپ بر نقش خود در آتشبس، به تنش در روابط واشنگتن و دهلینو دامن زد. پاکستان حتی ترامپ را برای جایزه صلح نوبل نامزد کرد؛ اقدامی که نشاندهنده هوشمندی دیپلماتیک اسلامآباد بود.
تغییر رویکرد هند و پیامدهای آن
دولت مودی، با شعار «ترور و گفتگو با هم نمیتوانند پیش بروند»، آستانه واکنش نظامی خود را به حملات گروههای مسلح افزایش داد. پس از حملات ۲۰۱۶ و ۲۰۱۹، هند حملات هوایی را در داخل خاک پاکستان انجام داد. اما این سیاست سختگیرانه، به جای انزوای پاکستان، به تقویت جایگاه آن در صحنه بینالمللی انجامید.
فاصله گرفتن از استقلال استراتژیک و نزدیکی به رژیم صهیونیستی
یکی از مهمترین تغییرات در سیاست خارجی هند تحت رهبری مودی، فاصله گرفتن از سیاست دیرینه «استقلال استراتژیک» و عدم تعهد است. هند که زمانی از پیشگامان جنبش عدم تعهد بود، اکنون به سمت رویکردی «معاملهگرایانه» حرکت کرده است. این تغییر به وضوح در قطع خرید نفت ایران تحت فشارهای آمریکا و نزدیکی بیسابقه به رژیم صهیونیستی مشهود است.
- ایران: هند که در گذشته از خریداران اصلی نفت ایران بود، تحت تحریمهای «فشار حداکثری» ترامپ، خرید نفت از ایران را به طور کامل متوقف کرد؛ اقدامی که نه تنها به اقتصاد هند آسیب زد، بلکه استقلال سیاست خارجی آن را نیز زیر سوال برد.
- فلسطین و رژیم صهیونیستی: هند که سابقاً از حامیان سرسخت آرمان فلسطین بود، تحت دولت مودی به یکی از نزدیکترین متحدان رژیم صهیونیستی تبدیل شده است. دهلینو به طور فزایندهای از قطعنامههای سازمان ملل علیه رژیم صهیونیستی خودداری میکند و حتی نسلکشی در غزه را محکوم نکرده است. این همسویی آشکار با رژیم اشغالگر قدس، موقعیت هند را در جهان اسلام و نزد کشورهای حاشیه خلیج فارس به شدت تضعیف کرده است.
تقویت روابط پاکستان با جهان اسلام و چین
در مقابل، پاکستان روابط دیپلماتیک خود را با بنگلادش به طرز چشمگیری بهبود بخشیده و همکاریهای امنیتی خود را با شورای همکاری خلیج فارس تعمیق بخشیده است. توافقنامه دفاعی متقابل عربستان سعودی با پاکستان، تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای، نشاندهنده اعتماد فزاینده به اسلامآباد به عنوان یک تامینکننده امنیتی معتبر است. همچنین، روابط «ناگسستنی» پاکستان با چین، به ویژه در جریان درگیریهای سال گذشته، بیش از پیش نمایان شد و استفاده پاکستان از سامانههای دفاع موشکی و جتهای چینی، توجه جهانی را به خود جلب کرد.
سیاستهای ضداسلامی هند و واکنشهای جهانی
سیاستهای تهاجمی و ضداسلامی دولت مودی در داخل هند، تنشها را با همسایگان مسلمان از جمله بنگلادش و مالدیو افزایش داده و با محکومیتهای گاه و بیگاه کشورهای حاشیه خلیج فارس مواجه شده است. اظهارات توهینآمیز سخنگوی حزب حاکم به پیامبر اسلام (ص) در مه ۲۰۲۲، خشم گستردهای را در منطقه خلیج فارس برانگیخت. پاکستان، با بهرهگیری از این حملات ضداسلامی، پرونده خود را علیه هند تقویت کرده و با هماهنگی سازمان همکاری اسلامی (OIC)، سازمان ملل را به اعلام ۱۵ مارس به عنوان «روز جهانی مبارزه با اسلامهراسی» ترغیب کرده است.
دیپلماسی هوشمندانه پاکستان و تغییر نگاه واشنگتن
از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵، پاکستان با پیشنهاد معاملات در زمینه مواد معدنی حیاتی و استخراج ارزهای دیجیتال، دولت او را جذب کرده است. توافقنامه تامین عناصر کمیاب خاکی به آمریکا و سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیون دلری یک شرکت آمریکایی در معادن پاکستان، نمونههایی از این دیپلماسی هوشمندانه است. این «همدلی» بین ترامپ و عاصم منیر، به شکستن سالها بیاعتمادی کمک کرده است؛ بیاعتمادی که از اتهامات واشنگتن مبنی بر بازی دوگانه پاکستان در «جنگ علیه تروریسم» نشأت میگرفت. پاکستان اکنون به عنوان کشوری که قادر است به طور همزمان با واشنگتن، تهران، ریاض و پکن با اعتبار تعامل کند، دیده میشود.
چشمانداز آینده: نیاز به گفتگو و حل مسئله کشمیر
با این حال، خار مرکزی در روابط هند و پاکستان، یعنی مسئله کشمیر، همچنان لاینحل باقی مانده و به طور دورهای به درگیریهای مسلحانه منجر میشود. محمد جنید، استاد انسانشناسی، تاکید میکند که آینده کشمیر برای حل تنشها حیاتی است. او میگوید: «امنیت و رفاه آسیای جنوبی در گرو همکاری متقابل، کاهش لفاظیهای ملیگرایانه افراطی، تعمیق فرهنگ دموکراتیک و احیای کثرتگرایی فرهنگی و مذهبی مشترک است.»
تحلیلگران هشدار میدهند که درگیریهای جدید بین همسایگان اجتنابناپذیر است، مگر اینکه اختلافات اصلی خود را حل کنند. با حمایت نظامی آشکار چین از پاکستان، هند دیگر نمیتواند «پاکستان را تنها از دریچه دوجانبه ببیند.» تنها راه برای شکستن چرخه حملات، جنگ و سردی دیپلماتیک، ایجاد کانالهای ارتباطی سطح بالا بین هند و پاکستان برای رسیدگی به نگرانیها و محرکهای بالقوه درگیری است.
#پاکستان #هند #مودی #ترامپ #کشمیر #دیپلماسی #اسلام_هراسی #چین #آمریکا #خاورمیانه