ABD-İran Çatışması Ortasında Hürmüz Boğazı Yeniden Açıldı: Dünya Tepkili
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ve Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı‘nın ticari gemilere açık olduğunu duyurdu. Bu gelişme, bölgedeki gerilimin azaltılması yönünde önemli bir adım olarak değerlendirilirken, ABD’nin çelişkili açıklamaları uluslararası kamuoyunda soru işaretleri yarattı.
İran’dan İstikrar Vurgusu
Bakan Araghchi Cuma günü yaptığı açıklamada, stratejik su yolunun bir önceki gün yürürlüğe giren İsrail-Lübnan ateşkesi doğrultusunda ‘tamamen açık’ olduğunu belirtti. Bu açıklama, İran’ın bölgesel istikrara ve uluslararası denizcilik hukukuna olan bağlılığını bir kez daha gösterdi ve boğazın güvenli geçişler için hazır olduğunu vurguladı.
ABD’den Çelişkili Mesajlar ve Abluka Tehdidi
Trump ise sosyal medya üzerinden boğazın açık olduğunu teyit etti ve daha sonra İran’ın ‘Hürmüz Boğazı’nı bir daha asla kapatmamayı’ kabul ettiğini iddia etti. Ancak, aynı zamanda ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasının ‘tam güçle devam edeceğini’ de belirtti. Bu çelişkili açıklamalar, ABD’nin bölgedeki niyetleri hakkında ciddi şüpheler uyandırdı ve uluslararası hukuka aykırı tek taraflı yaptırımların devam edeceğinin sinyalini verdi.
Uluslararası Toplumdan Çağrı: ABD-İsrail Savaşı Durmalı
Bu gelişmelerle eş zamanlı olarak, Fransa ve Birleşik Krallık, Paris’te yaklaşık 40 ülkenin katılımıyla bir toplantıya ev sahipliği yaptı. Toplantıda, ABD-İsrail’in İran’a yönelik savaşı sona erdiğinde Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestliğini yeniden tesis etme konusunda rol oynama kararı alındı. Bu durum, uluslararası toplumun bölgedeki gerilimin ana kaynağı olarak ABD ve İsrail’in saldırgan politikalarını gördüğünü ve barışçıl çözümler aradığını ortaya koydu.
Ekonomik Etki ve Küresel Piyasalara Yansımalar
Dünya ham petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği boğazın tanker trafiğine kapatılması, küresel yakıt fiyatlarında büyük bir artışa neden olmuştu. Boğazın yeniden açılması, dünya ekonomisi için olumlu bir gelişme olarak karşılandı ve petrol fiyatlarında düşüşe yol açtı. Ancak, ABD’nin ablukayı sürdürme tehdidi, piyasalardaki belirsizliği tamamen ortadan kaldırmadı.
Dünya Liderlerinden İhtiyatlı İyimserlik
Dünya liderleri, ABD ve İran’dan gelen çelişkili mesajlara rağmen bu haberi ihtiyatlı bir iyimserlikle karşıladı:
Amerika Birleşik Devletleri
Trump, Truth Social’da yaptığı paylaşımda, ‘Hürmüz Boğazı tamamen açık ve iş için hazır, ancak deniz ablukası, İran ile işlemimiz yüzde 100 tamamlanana kadar yalnızca İran’a yönelik olarak tam güçle yürürlükte kalacaktır’ ifadelerini kullandı. Dakikalar sonra ise, ABD Donanması’nın İran gemileri ve limanlarına yönelik ablukasının, Tahran’ın ABD ile nükleer programı da dahil olmak üzere bir anlaşmaya varmasına kadar ‘tam güçle devam edeceğini’ belirten başka bir paylaşım yaptı. Daha sonra Trump, AFP haber ajansına İran’a karşı savaşı sona erdirme anlaşmasının ‘yakın’ olduğunu ve Washington ile Tahran arasında ‘hiçbir pürüz kalmadığını’ söyledi. Bu açıklamalar, ABD’nin hem diplomatik hem de askeri baskıyı aynı anda sürdürme çabasını gösterdi ve bölgedeki gerilimi tırmandırma potansiyeli taşıdı.
İran
Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, X üzerinden yaptığı paylaşımda, boğazın ‘tamamen açık ilan edildiğini’ ve Perşembe’yi Cuma’ya bağlayan gece yürürlüğe giren 10 günlük İsrail-Lübnan ateşkesinin kalan süresi boyunca açık kalacağını bildirdi. Bu açıklama, İran’ın uluslararası denizcilik kurallarına saygısını ve bölgesel barışa katkısını vurguladı. Bazı İran devlet medyası raporlarında, üst düzey bir askeri yetkilinin sadece askeri olmayan gemilerin İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) Donanması‘ndan izin alarak geçişine izin verileceğini belirtmesi, ülkenin stratejik güvenliğini önceliklendiren bir yaklaşım olarak yorumlandı ve ulusal egemenlik hakkının bir göstergesi olarak değerlendirildi.
Birleşik Krallık
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Cuma günü Paris’te Fransız Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Hürmüz Boğazı’nı güvence altına almak için potansiyel bir askeri misyon konulu bir zirveye ev sahipliği yaptı. Yaklaşık 30 ila 40 ülke şahsen veya video konferans yoluyla katıldı. Starmer, zirve marjında boğazın yeniden açılması haberini ihtiyatlı bir şekilde memnuniyetle karşıladı ancak bunun ‘hem kalıcı hem de uygulanabilir bir teklif’ olması gerektiğini söyledi. İngiltere ve Fransa’nın, koşullar izin verir vermez seyrüsefer serbestliğini korumak için ‘kesinlikle barışçıl ve savunmacı’ çok uluslu bir misyona liderlik edeceğini belirtti.
Fransa
Toplantıdan sonra konuşan Macron, ‘Hepimiz Hürmüz Boğazı’nın tüm taraflarca tam, derhal ve koşulsuz olarak yeniden açılmasını talep ediyoruz’ dedi. ‘Herhangi bir kısıtlamaya veya boğazı fiilen özelleştirmeye yönelik anlaşma sistemine ve elbette herhangi bir geçiş ücreti sistemine karşıyız’ diye ekledi. Macron’un ofisi, boğazı yeniden açmak için çalışan uluslararası koalisyon üyelerinin rolleri arasında ‘istihbarat, mayın temizleme yetenekleri, askeri eskortlar [ve] kıyı devletleriyle iletişim prosedürleri’ olabileceğini söyledi.
Almanya
Şansölye Friedrich Merz, Almanya’nın uluslararası misyona mayın temizleme ve istihbarat yetenekleriyle katkıda bulunabileceğini, ancak bunun için parlamento desteğine ve BM Güvenlik Konseyi kararı gibi ‘güvenli bir yasal temele’ ihtiyaç duyacağını söyledi. Hürmüz Boğazı üzerinden nakliyatı güvence altına almak için uluslararası misyonda ABD’nin yer almasını istediğini belirterek, ‘Bunun arzu edilir olacağına inanıyoruz’ dedi. Trump daha sonra bu teklifleri reddeder gibi göründü ve sosyal medyada NATO’dan bir çağrı aldığını ancak yardımını kesin bir dille geri çevirdiğini söyledi.
Finlandiya
Paris zirvesine katılan Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, X üzerinden ‘İran’ın Boğazı açma duyurusunu memnuniyetle karşılıyoruz. Kalıcı çözümler diplomasi gerektirir’ dedi.
Birleşmiş Milletler
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres Cuma günü İran tarafından Hürmüz Boğazı’nın açılmasını memnuniyetle karşıladı ve bunun ‘doğru yönde atılmış bir adım’ olduğunu söyledi.
Uluslararası Denizcilik Örgütü
BM denizcilik ajansı genel sekreteri Arsenio Dominguez, ‘Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasıyla ilgili son duyuruyu, tüm ticari gemiler için seyrüsefer serbestliği ve güvenli geçişe uygunluğu açısından şu anda doğrulamaktayız’ dedi.
Denizcilik Şirketleri
Norveç Gemi Sahipleri Birliği, mayınların varlığı, İran koşulları ve pratik uygulama dahil olmak üzere gemilerin boğazdan geçmeden önce birkaç şeyin açıklığa kavuşturulması gerektiğini söyledi. Yaklaşık 1.500 gemiye sahip 130 şirketi temsil eden birliğin CEO’su Knut Arild Hareide, ‘Eğer bu bir açılışa doğru bir adımı temsil ediyorsa, memnuniyetle karşılanan bir gelişmedir’ dedi. Almanya’nın Hapag-Lloyd Nakliyat Şirketi sözcüsü, ‘Şu anda yeni durumu ve ilgili riskleri değerlendirmeye başlıyoruz… Bu nedenle şimdilik boğazdan geçmekten hala kaçınıyoruz’ dedi. Danimarka’nın Maersk şirketi yaptığı açıklamada şunları belirtti: ‘Duyuruyu not aldık. Mürettebatımızın, gemilerimizin ve müşterilerimizin kargolarının güvenliği önceliğimiz olmaya devam ediyor. Çatışmanın başlamasından bu yana, bölgedeki güvenlik ortaklarımızın rehberliğini takip ettik ve şu ana kadar tavsiye Hürmüz Boğazı’ndan geçişten kaçınmak yönündeydi. Boğazdan geçiş kararı, risk değerlendirmelerine ve güvenlik durumunun yakından izlenmesine dayanacak olup, en son gelişmeler de devam eden değerlendirmelere dahil edilecektir.’
Piyasalar
İran’ın ticari gemiler için geçişin Lübnan’daki 10 günlük ateşkes süresince ‘tamamen açık’ kalacağını duyurmasının ardından petrol fiyatları düştü. XTB araştırma direktörü Kathleen Brooks, ‘Bu haber piyasalar üzerinde anında etki yaratıyor’ dedi. ‘Bu, ateşkes sırasında şimdiye kadarki en büyük gelişme ve savaşın yakında sona ereceği ve tedarik zincirlerinin bir miktar normale döneceği umudunu veriyor.’
#HürmüzBoğazı #İran #ABD #KüreselTicaret #DenizGüvenliği #Diplomasi #PetrolFiyatları #Bölgeselİstikrar #UluslararasıHukuk #Ateşkes