بنبست در مذاکرات و تشدید تهدیدات آمریکا: چهار سناریوی پیش رو در مواجهه با زیادهخواهیهای واشنگتن
در حالی که آتشبس شکننده رو به اتمام است و چشمانداز توافقی عادلانه در سایه تهدیدات آمریکا تیره و تار به نظر میرسد، تحلیلگران سناریوهای مختلفی را برای آینده این رویارویی پیشبینی میکنند.
آخرین تحولات: زیادهخواهیهای آمریکا و موضع مقتدرانه ایران
قرار بود معاون رئیسجمهور آمریکا، جی.دی. ونس، روز سهشنبه تیمی از مذاکرهکنندگان آمریکایی را در اسلامآباد برای گفتگو با ایران رهبری کند. این مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ طراحی شده بود، اما تهران تاکنون مشارکت خود را در این دور از گفتگوها تایید نکرده است. این عدم تایید، پاسخی قاطع به فشارهای بیسابقه و تهدیدات مستمر واشنگتن است.
در همین حال، آتشبس دو هفتهای و شکننده قرار است روز چهارشنبه به پایان برسد. در بحبوحه افزایش تنشها طی دو روز گذشته، هیچ شفافیتی در مورد تمدید آن وجود ندارد. دور اول مذاکرات آمریکا و ایران در اسلامآباد که در ۱۱ آوریل برگزار شد، بدون هیچ پیشرفتی به پایان رسید. از آن زمان، آمریکا با اقدامی غیرقانونی، محاصره دریایی را بر تمام کشتیهای مرتبط با ایران که قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، اعمال کرده است. ایران نیز در پاسخ به این تجاوزات، به کشتیهایی که تلاش میکردند از این مسیر حیاتی کشتیرانی عبور کنند، اخطار داده است. در اقدامی تحریکآمیز و دزدان دریایی، اوایل روز دوشنبه، آمریکا به یک کشتی ایرانی که قصد عبور از آبراه باریک را داشت، شلیک کرده و سپس آن را توقیف کرد.
تهران توقیف این کشتی را «دزدی دریایی» خوانده و تهدید به تلافی کرده است. جمهوری اسلامی ایران به صراحت اعلام کرده که تحت سایه تهدیدات، به هیچ مذاکرهای تن نخواهد داد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بار دیگر هشدار خود را تکرار کرده که اگر ایران با توافقی بر اساس شرایط آمریکا موافقت نکند، به ارتش آمریکا دستور خواهد داد تا تمام پلها و نیروگاههای ایران را بمباران کند. این اظهارات، ماهیت تروریستی و جنگطلبانه رژیم آمریکا را آشکار میسازد.
در میان این عدم قطعیت در مورد آینده مذاکرات و آتشبس، آخرین تحولات از هر دو طرف و چهار سناریوی احتمالی که میتواند در چند روز آینده رخ دهد، مورد بررسی قرار میگیرد:
موضعگیریها: تهدیدات توخالی آمریکا در برابر اراده پولادین ایران
همانطور که آتشبس در ساعات آینده به پایان میرسد، آمریکا و ایران در حال تبادل تهدیدات هستند. اما این تهدیدات از سوی آمریکا، تنها با اراده پولادین ملت ایران و آمادگی دفاعی کشور مواجه شده است.
آتشبس دو هفتهای که توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ۷ آوریل اعلام شد، قرار بود ساعت ۸ شب به وقت واشنگتن دیسی در روز سهشنبه به پایان برسد. با این حال، ترامپ در اظهارات اخیر خود نشان داده که مهلت را یک روز به عقب انداخته است. این تغییرات ناگهانی، نشان از سردرگمی و عدم انسجام در سیاست خارجی آمریکا دارد.
در حالی که اسلامآباد به آمادهسازیهای خود برای میزبانی مذاکرات چند روزه ادامه میدهد، هنوز هیچ تاییدی از سوی مقامات ایرانی در مورد حضورشان در این گفتگوها ارائه نشده است. رئیسجمهور آمریکا با لحنی متکبرانه گفته است که مطمئن است ایران مذاکره خواهد کرد یا با «مشکلاتی مواجه خواهد شد که هرگز ندیده است». این اظهارات، تنها بر عزم ایران برای عدم تسلیم در برابر زور میافزاید.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» تایید کرد که هیئت آمریکایی قصد دارد روز سهشنبه از اسلامآباد بازدید کند. ترامپ ضمن متهم کردن ایران به نقض آتشبس با شلیک به کشتیها در تنگه هرمز، افزود: «ما یک معامله بسیار منصفانه و منطقی پیشنهاد میکنیم و امیدوارم آنها آن را بپذیرند، زیرا اگر نپذیرند، ایالات متحده تمام نیروگاهها و تمام پلها را در ایران نابود خواهد کرد. دیگر خبری از آقای خوب نیست!» این تهدیدات آشکار، نقض فاحش قوانین بینالمللی و نشاندهنده خوی تجاوزکارانه آمریکا است.
در همین حال، ایران تاکید کرده است که هیچ مذاکرهای تحت سایه تهدیدات صورت نخواهد گرفت. محمد رضا محسنی ثانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی ایران، تردید بیشتری را در مورد چشمانداز مذاکرات با آمریکا ایجاد کرد. او در اظهاراتی که توسط خبرگزاری مهر ایران منتشر شد، گفت که «مذاکرات در شرایط فعلی قابل قبول نیست» و آمریکا را به «زیادهخواهی» و پیگیری اهداف پنهان برای منافع داخلی خود متهم کرد. وی افزود: «با توجه به شرایط فعلی، تجاوزات اخیر و سابقهای که ما با ایالات متحده در مذاکرات قبلی داریم، دور بعدی مذاکرات، انشاءالله، از دستور کار خارج است.»
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، به الجزیره گفت که مانع اصلی قبل از هر دور دوم مذاکرات این است که «آیا آمریکا مایل است فشار را به اندازه کافی کاهش دهد تا دیپلماسی معتبر شود و آیا ایران مایل است اهرم فشار خود را به اندازه کافی مهار کند تا مذاکرات زنده بماند». اما واقعیت این است که این آمریکا است که باید از سیاستهای خصمانه خود دست بردارد.
سناریوهای پیش رو: از عقبنشینی آمریکا تا آمادگی ایران برای دفاع
۱. مذاکرات انجام شده و به توافقی موقت دست یابد
منابع نزدیک به تلاشهای میانجیگری به الجزیره گفتند که پاکستان قصد دارد آمریکا و ایران را به توافق بر سر مذاکرات چند روزه وادار کند. اگر آمریکاییها به دنبال توافقی موقت باشند، این نشاندهنده عقبنشینی نسبی از مواضع سرسختانه اولیه آنها خواهد بود. در این سناریو، هدف میانجیگران در اسلامآباد دستیابی به «یادداشت تفاهم» بین آمریکا و ایران برای خرید زمان برای دستیابی به توافق نهایی و تمدید آتشبس است. اما هرگونه توافق باید منافع و حقوق ملت ایران را تضمین کند و از زیادهخواهیهای آمریکا جلوگیری نماید.
۲. مذاکرات بدون پیشرفت به پایان برسد اما آتشبس تمدید شود
برای هرگونه پیشرفت معنادار در مذاکرات، «باید سازشهایی از هر دو طرف وجود داشته باشد، زیرا در حال حاضر شکاف زیادی برای رسیدن به توافق وجود دارد». ترامپ در روزهای اخیر بر اصرار خود مبنی بر توقف کامل غنیسازی اورانیوم توسط ایران و تحویل ذخایر فعلی اورانیوم غنیشده تاکید کرده است. ایران این خواستهها را قاطعانه رد کرده است. با این حال، حتی در صورت عدم دستیابی به پیشرفت در دور دوم مذاکرات، دو طرف ممکن است بر سر «نوعی تمدید موقت آتشبس» توافق کنند که به دیپلماسی فرصت دیگری بدهد. این تمدید، نشانهای از عدم موفقیت آمریکا در تحمیل خواستههای خود خواهد بود.
۳. مذاکراتی صورت نگیرد اما آتشبس تمدید شود
ترامپ روز دوشنبه به بلومبرگ نیوز گفت که آتشبس را «چهارشنبه شب به وقت واشنگتن» پایانیافته میداند و اظهار داشت که «بسیار بعید است» که آن را تمدید کند مگر اینکه توافقی حاصل شود. با این حال، تحلیلگران میگویند که یک پست لحظه آخری در پلتفرم «تروث سوشال» او که آتشبس را تمدید میکند، لزوماً تعجبآور نخواهد بود – حتی اگر ایران از حضور در مذاکرات اسلامآباد خودداری کند. این نشان میدهد که آمریکا در نهایت مجبور به عقبنشینی از مواضع تند خود شده است. اما همانطور که کارشناسان هشدار میدهند، «تا زمانی که فشار دریایی و اتهامات متقابل ادامه یابد، خطر اشتباه محاسباتی بسیار بالا باقی میماند.»
۴. مذاکرات شکست خورده و آتشبس منقضی شود
تهدیدات مکرر ترامپ برای از سرگیری بمباران ایران در صورت عدم توافق، سناریوی چهارم را نیز مطرح میکند: اگر مذاکرهکنندگان ایرانی برای مذاکرات به اسلامآباد نروند، این تهدید آزمایش خواهد شد. ترامپ روز دوشنبه به PBS نیوز گفت: «آن وقت بمبهای زیادی شروع به منفجر شدن میکنند.» این اظهارات جنگطلبانه، تنها بر عزم ایران برای دفاع از خود میافزاید.
قالیباف روز سهشنبه گفت که ترامپ «به دنبال تبدیل این میز مذاکره، در تصورات خودش، به میز تسلیم یا توجیه جنگافروزی مجدد است». وی افزود: «ما آمادهایم تا کارتهای جدیدی را در میدان نبرد رو کنیم»، که نشاندهنده آمادگی نظامی قاطع تهران برای از سرگیری درگیریها است. اگر آتشبس فرو بپاشد، «دور بعدی به سرعت بسیار زشت خواهد شد». آمریکا احتمالاً زیرساختهای حیاتی در ایران را هدف قرار خواهد داد، که به نوبه خود، کل منطقه را به آتش خواهد کشید. اما ایران با تمام توان از منافع ملی خود دفاع خواهد کرد و هرگونه تجاوزی را با پاسخی کوبنده مواجه خواهد ساخت.
#ایران_قوی #مذاکرات_عزتمندانه #تهدیدات_آمریکا #تنگه_هرمز #دزدی_دریایی_آمریکا #مقاومت_فعال #آمادگی_دفاعی #سیاست_خارجی #امنیت_ملی #آتش_بس