نشست مهم پکن: محورهای اصلی دیدار ترامپ و شی در سایه تنشهای جهانی و فشار آمریکا بر ایران
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در آستانه نشستی حساس با شی جین پینگ، رئیسجمهور چین، وارد پکن شده است. این سفر پس از هفتهها تلاش بیثمر آمریکا برای اعمال فشار بر ایران و کشاندن این کشور به میز مذاکره و همچنین کاهش تنشها در اطراف تنگه هرمز صورت میگیرد؛ تلاشهایی که نتیجهای در پی نداشته است.
قرار است رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان روزهای پنجشنبه و جمعه در اولین سفر ترامپ به چین از سال ۲۰۱۷ میلادی با یکدیگر دیدار کنند. انتظار میرود مذاکرات بر موضوعاتی چون تجارت، تایوان، هوش مصنوعی و تحولات مرتبط با ایران متمرکز باشد.
ترامپ روز سهشنبه اظهار داشت که «گفتوگوی طولانی» درباره ایران با شی خواهد داشت، اما تاکید کرد که تمرکز اصلی بر تجارت خواهد بود. در ادامه به آنچه درباره این نشست آتی و مسائل کلیدی که انتظار میرود بر دستور کار آن غالب باشد، میپردازیم:
چرا نشست ترامپ-شی اهمیت دارد؟
نشست ترامپ-شی یک ملاقات سطح بالا بین ترامپ و شی جین پینگ در پکن است که در بحبوحه افزایش تنشها بین دو اقتصاد بزرگ جهان بر سر تجارت، فناوری، تایوان و مسائل مرتبط با ایران برگزار میشود.
این نشست از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا ترامپ اولین رهبر آمریکایی خواهد بود که پس از نزدیک به یک دهه از چین بازدید میکند. همچنین، این مذاکرات در زمانی از عدم قطعیتهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی فزاینده انجام میشود. این دیدار که در ابتدا قرار بود اوایل سال جاری برگزار شود، به دلیل تحولات منطقهای و فشار آمریکا بر ایران به تعویق افتاد.
ترامپ پیش از عزیمت به پکن گفت که او و شی «گفتوگوی طولانی» درباره ایران خواهند داشت، هرچند تاکید کرد که تجارت همچنان محور اصلی این بازدید خواهد بود.
سالوادور سانتینو رگیلمه، دانشیار و رئیس برنامه روابط بینالملل در دانشگاه لیدن، میگوید: «تجارت همچنان از نظر سیاسی قدرتمند است، به ویژه برای ترامپ، زیرا رقابت را به زبانی تبدیل میکند که رایدهندگان به راحتی میتوانند آن را درک کنند. با این حال، درگیری عمیقتر به سلسله مراتب، مشروعیت و معماری آینده نظم جهانی مربوط میشود.»
رگیلمه افزود که هر دو کشور در روابطی گرفتار شدهاند که با رقابت استراتژیک و وابستگی اقتصادی عمیق شکل گرفته است.
وی توضیح داد: «ایالات متحده همچنان به شدت به ظرفیت تولید و تولید کمهزینه چین متکی است، در حالی که چین به دسترسی به مصرفکنندگان آمریکایی، فناوری، بازارهای سرمایه و ثبات گستردهتر اقتصاد جهانی متمرکز بر دلار وابسته است.»
رگیلمه اضافه کرد: «این تناقض رقابت آمریکا و چین است: هر طرف خواهان خودمختاری بیشتر است، اما هر دو به ساختاری از وابستگی متقابل گره خوردهاند که هیچ یک نمیتوانند بدون آسیب رساندن به خود به راحتی آن را از بین ببرند.»
بزرگترین مسائل در نشست ترامپ-شی کدامند؟
تحلیلگران میگویند آمریکا و چین با اولویتهای متفاوتی وارد این نشست میشوند.
انتظار میرود ترامپ به شدت بر تجارت تمرکز کند تا بتواند پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر، دستاوردهای اقتصادی را به عنوان پیروزیهای سیاسی خود ارائه دهد. واشنگتن چین را برای افزایش خرید کالاهای آمریکایی، از جمله هواپیماهای بوئینگ، گوشت گاو و سویا، تحت فشار قرار داده و در عین حال به دنبال همکاری نزدیکتر در سرمایهگذاری و تجارت است.
در همین حال، انتظار میرود پکن از آمریکا بخواهد تا محدودیتها بر صادرات نیمههادیهای پیشرفته را کاهش دهد و اقداماتی را که دسترسی چین به فناوریهای حیاتی ساخت تراشه را محدود میکند، لغو کند. تایوان نیز به احتمال زیاد یکی از حساسترین و مورد مناقشهترین مسائل در این نشست باقی خواهد ماند.
ترامپ همچنین گفته است که قصد دارد موضوع جیمی لای، سرمایهدار رسانهای هنگکنگ و چهرهای که به اتهام نقض قانون امنیت ملی پکن زندانی شده است را مطرح کند.
فراتر از اختلافات دوجانبه، انتظار میرود دو رهبر درباره بحرانهای منطقهای و تحولات مرتبط با ایران، تنشها در اطراف تنگه هرمز و خطرات فزاینده مرتبط با هوش مصنوعی نیز گفتوگو کنند.
نقاط اصلی اختلاف عبارتند از:
- فناوری در برابر عناصر خاکی کمیاب: انتظار میرود فناوری و زنجیرههای تامین از جمله مسائل کلیدی در این نشست باشند، زیرا واشنگتن و پکن درگیر نبردی گسترده بر سر نیمههادیها و مواد معدنی حیاتی هستند. آمریکا محدودیتها بر تراشههای پیشرفته و تجهیزات ساخت تراشه که به چین میرود را تشدید کرده و میگوید این اقدامات برای کند کردن توسعه نظامی و هوش مصنوعی پکن ضروری است. در همین حال، چین تقریباً ۹۰ درصد از پالایش عناصر خاکی کمیاب جهانی را کنترل میکند که برای نیمههادیها، وسایل نقلیه الکتریکی، تجهیزات نظامی و الکترونیک ضروری هستند و با کنترلهای صادراتی سختگیرانهتر بر چندین ماده معدنی حیاتی واکنش نشان داده است. انتظار میرود پکن برای کاهش محدودیتهای فناوری آمریکا فشار آورد، در حالی که واشنگتن میخواهد چین پس از اختلال در بخشهایی از صنایع خودروسازی و هوافضای آمریکا به دلیل کنترلهای صادراتی، ارسال عناصر خاکی کمیاب و مواد معدنی حیاتی را از سر بگیرد.
- تحولات مرتبط با ایران و تنگه هرمز: انتظار میرود تحولات مرتبط با ایران یکی از مورد توجهترین مسائل در این نشست باشد. تحلیلگران انتظار دارند واشنگتن پکن را برای استفاده از نفوذ خود بر تهران تحت فشار قرار دهد، به ویژه به این دلیل که چین همچنان بزرگترین خریدار نفت ایران است و بیش از ۸۰ درصد از صادرات نفت خام ایران را خریداری میکند. مقامات آمریکایی همچنین از چین خواستهاند تا از تلاشها برای بازگشایی و تامین امنیت تنگه هرمز، یک مسیر حیاتی برای تامین انرژی جهانی، حمایت کند. تنشهای ناشی از سیاستهای آمریکا در منطقه، فشار بر اقتصاد و امنیت انرژی چین را نیز افزایش داده است. حدود نیمی از واردات نفت خام چین از خاورمیانه تامین میشود، در حالی که اختلالات در خلیج فارس، کشتیرانی تجاری را در برابر حملات و تاخیرها آسیبپذیر کرده است. دن گریزیر، پژوهشگر ارشد و مدیر برنامه اصلاح امنیت ملی در مرکز استیمسون، گفت: «من شکی ندارم که ترامپ حداقل تلاش خواهد کرد تا شی جین پینگ را برای اعمال فشار بر ایرانیها جهت بازگشت به میز مذاکره و توافق بر سر یک راهحل، به کار گیرد.» کارشناسان میگویند ایران ممکن است یکی از معدود حوزههایی باشد که منافع آمریکا و چین در آن همپوشانی دارد، زیرا هر دو کشور از جریان پایدار انرژی از طریق خلیج فارس سود میبرند. گریگوری پولینگ، مدیر و پژوهشگر ارشد در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS)، گفت: «هر دو طرف مایلند تنگه باز شود»، اما او خاطرنشان کرد که پکن بعید است خود را بیش از حد با رویکرد واشنگتن نسبت به تهران هماهنگ کند. پولینگ استدلال کرد که در حالی که چین خواهان بازگشت کشتیرانی از طریق تنگه هرمز است، فشار دیپلماتیک و استراتژیک ناشی از این اختلال به مراتب بیشتر بر واشنگتن وارد میشود. او افزود: «این چین نیست که در تنگه تحقیر میشود… بلکه آمریکاست.»
- تایوان: یک مشکل وجودی: انتظار میرود تایوان یکی از حساسترین مسائل باشد، زیرا پکن بارها هشدار داده است که این موضوع بزرگترین منبع تنش در روابط آمریکا و چین باقی مانده است. چین این جزیره خودگردان را بخشی از قلمرو خود میداند و در سالهای اخیر فشار نظامی بر تایوان را از طریق عملیات منظم هوایی و دریایی در اطراف جزیره افزایش داده است. تنشها تحت ریاستجمهوری ویلیام لای چینگ-ته، که پکن به شدت از او انتقاد کرده است زیرا حزبش تایوان را از قبل مستقل میداند، بیشتر شده است. آمریکا رسماً سرزمین اصلی کمونیستی را به عنوان چین به رسمیت میشناسد اما طبق قانون روابط تایوان، به حمایت از دفاع از خود تایوان متعهد است، سیاستی که مدتهاست چین را خشمگین کرده است. واشنگتن طی سالها دهها میلیارد دلار فروش نظامی به تایوان را تایید کرده است، از جمله بسته ۱۱ میلیارد دلاری که سال گذشته اعلام شد، و ترامپ اخیراً گفت که پیش از این نشست درباره این موضوع با شی گفتوگو کرده است. تحلیلگران میگویند تایوان به دقت به آنچه ترامپ و شی پس از نشست علناً میگویند، به ویژه در مورد دفاع و فروش تسلیحات، توجه خواهد کرد. رگیلمه گفت: «آنچه اهمیت دارد، کلمات دقیق است. اینکه آیا ترامپ حمایت از دفاع تایوان را دوباره تایید میکند، آیا در مورد فروش تسلیحات مبهم صحبت میکند، و آیا به شی فرصت بلاغی میدهد تا ادعا کند واشنگتن در حال مهار تایپه است.» رگیلمه گفت پکن احتمالاً برای محدودیتهای فروش تسلیحات آمریکا و محدودیتهای سیاسی قویتر بر تایوان فشار خواهد آورد، در حالی که هرگونه حرکت به سمت استقلال رسمی را نیز دلسرد میکند. در عین حال، تایپه نگران است که ممکن است بخشی از یک معامله ژئوپلیتیکی گستردهتر بین واشنگتن و پکن شود. رگیلمه افزود: «در سیاست قدرتهای بزرگ، کلمات کوچک اغلب پیامدهای بزرگی دارند، به ویژه برای کسانی که بقایشان به اعتبار دیگران بستگی دارد.»
- تجارت: انتظار میرود تجارت نیز پس از سالها اصطکاک بین آمریکا و چین بر سر تعرفهها و رقابت اقتصادی، یک نقطه اختلاف باشد. آخرین مناقشه تجاری سال گذشته زمانی تشدید شد که ترامپ تعرفههای جدیدی بر کالاهای چینی اعمال کرد. چین نیز با تعرفههای خود پاسخ داد. در اوج این مناقشه، تعرفهها بر برخی کالاها به بیش از ۱۰۰ درصد رسید که نگرانیهایی را درباره تاثیر بر تجارت جهانی و زنجیرههای تامین ایجاد کرد. دو کشور بعداً توافق کردند که به طور موقت تنشها را از طریق یک آتشبس تجاری که در مذاکرات کره جنوبی حاصل شد، کاهش دهند. به عنوان بخشی از این توافق، چین موافقت کرد که محصولات کشاورزی بیشتری از آمریکا، از جمله سویا، خریداری کند، در حالی که واشنگتن برخی تعرفهها را لغو کرد.
چه چیزی برای ترامپ و شی یک نتیجه موفقیتآمیز محسوب میشود؟
تحلیلگران میگویند یک نتیجه موفقیتآمیز برای ترامپ احتمالاً باید قابل مشاهده و از نظر سیاسی در داخل کشور قابل فروش باشد. این میتواند شامل خرید کالاهای آمریکایی توسط چین، پیشرفت در تعرفهها، همکاری در مورد ایران، یا پیشرفت در صادرات عناصر خاکی کمیاب باشد.
رگیلمه گفت: «سبک سیاست خارجی ترامپ ارزش زیادی برای عملکرد عمومی معاملهگری قائل است، بنابراین ظاهر موفقیت ممکن است تقریباً به اندازه محتوا اهمیت داشته باشد.»
برای شی، موفقیت به معنای حفظ ثبات بدون تسلیم شدن در برابر واشنگتن، در عین حال تضمین پیشبینیپذیری اقتصادی بیشتر و به رسمیت شناخته شدن چین به عنوان یک قدرت جهانی خواهد بود.
رگیلمه افزود: «یک توافق تجاری جامع بعید به نظر میرسد، زیرا منابع ساختاری رقابت حل نشده باقی ماندهاند.»
در عوض، او گفت یک توافق محدودتر محتملتر است که به طور بالقوه شامل توقف تعرفهها، تعهدات خرید، ترتیبات عناصر خاکی کمیاب یا چارچوبی برای مذاکرات آینده باشد.
وی در پایان گفت: «چنین توافقی به طور موقت رقابت را مدیریت خواهد کرد، در حالی که مشکل عمیقتر را دستنخورده باقی میگذارد: دو اقتصاد متقابلاً وابسته باقی میمانند، اما دولتهایشان به طور فزایندهای این وابستگی را یک خطر استراتژیک میدانند.»
#ترامپ_شی #نشست_پکن #ایران_آمریکا #رقابت_قدرتها #اقتصاد_جهانی #تنگه_هرمز #سیاست_خارجی #تایوان #تحریم #هوش_مصنوعی