İran devlet haber ajansı IRNA’ya göre, İran’ın ABD’nin savaşı sona erdirme teklifine verdiği yanıt arabulucu Pakistan aracılığıyla iletildi.
Haberde Pazar günü belirtildiğine göre, önerilen plana göre müzakerelerin ilk aşaması düşmanlıkların sona erdirilmesine ve Körfez ile Hürmüz Boğazı’nda “deniz güvenliğinin” sağlanmasına odaklanacak.
İranlı resmi bir kaynak Al Jazeera’ya verdiği demeçte, “Yanıtımız, özellikle Lübnan’da olmak üzere bölge genelinde savaşı sona erdirmeye ve Washington ile farklılıkları çözmeye odaklanıyor” dedi. Kaynak, yanıtlarının ayrıca “Hürmüz Boğazı, nükleer program ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin müzakereleri” de içerdiğini belirtti.
Kaynak, Tahran’ın yanıtının “gerçekçi ve olumlu” olduğunu ekleyerek şunları söyledi: “Washington’ın yanıtımıza olumlu tepki vermesi müzakereleri hızla ilerletecektir. Seçim şimdi Washington’dadır.”
Ancak ABD Başkanı Donald Trump, bu gelişmeden bu yana yaptığı ilk açıklamalarda Pazar akşamı İran’ı “oyun oynamakla” suçladı.
Başkan Truth Social’da, İran’ın “47 yıldır Amerika Birleşik Devletleri ve dünyanın geri kalanıyla oyun oynadığını” yazdı. “Artık gülmeyecekler!”
İki saat sonra aynı platformda şunları söyledi: “İran’ın sözde ‘Temsilcileri’nden gelen yanıtı az önce okudum. Beğenmedim — KESİNLİKLE KABUL EDİLEMEZ!”
Washington, bu hafta başında Tahran’a 14 maddelik bir teklif göndermişti. Bu koşullar altında İran’ın nükleer silah geliştirmemeyi kabul etmesi ve en az 12 yıl boyunca tüm uranyum zenginleştirmeyi durdurması gerekiyordu. Ayrıca tahmini 440 kg (%60 zenginleştirilmiş) uranyum stokunu teslim etmesi isteniyordu.
Karşılığında ABD, yaptırımları kademeli olarak kaldıracak, milyarlarca dolarlık dondurulmuş İran varlığını serbest bırakacak ve İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını durduracaktı.
Bu gelişme, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran petrolünün en büyük ithalatçılarından biri olan ve orada stratejik çıkarları bulunan Çin’i ziyaret etmesine sadece bir hafta kala gerçekleşti.
Hürmüz ablukası
ABD ve İran, geçtiğimiz hafta Hürmüz Boğazı’nda karşılıklı ateş açtı, ancak iki ülke de 8 Nisan’dan bu yana yürürlükte olan ateşkesin bozulduğunu açıklamadı.
Trump, Washington’ın 13 Nisan’da başlayan İran limanlarına uyguladığı deniz ablukası nedeniyle İran’ın “mali olarak çöktüğüne” ve günde milyonlarca dolar kaybettiğine inanıyor.
Analistler, abluka İran’a zarar verse de ülkenin buna dayanacak ekonomik ve siyasi iradeye sahip olduğuna inanıyorlar.
İran parlamento başkanı ve ateşkes görüşmelerindeki baş müzakereci Muhammed Bakır Galibaf Perşembe günü yaptığı açıklamada, tam bir ateşkesin ancak ABD deniz ablukası kaldırılırsa işe yarayabileceğini söyledi.
ABD’nin eylemlerine yanıt olarak İran, Hürmüz Boğazı’nı tüm yabancı gemilere kapattı ve birkaç yabancı bandıralı gemiyi ele geçirdi. Daha önce İran, bazı “dost” gemilerin geçişine izin vermişti.
Riskler ‘çok yüksek’
Al Jazeera’dan İslamabad muhabiri Kamal Hyder, Pakistan’ın İran’ı müzakerelerde “orta yolu bulmaya” zorladığını söyledi.
Hyder, “İranlıların teklifinin detayları bilinmiyor. Bu hassas bir diplomasi” dedi. “Katar, Suudi Arabistan, Türkiye ve Çin dahil diğer ülkeler, İranlılar ve dışişleri bakanlarıyla [arabuluculuk çabaları hakkında] yakın temas halindeler.”
Hyder, Hürmüz’ün uzatılmış ablukasının dünya ekonomisi, özellikle de Pakistan üzerinde kritik bir etkisi olduğu için bir anlaşmanın kabul edilmesi konusunda aciliyet hissi olduğunu ekledi.
Hyder, “Riskler çok yüksek: Pakistan da ekonomik olarak acı çekiyor. Yakıt fiyatları tavan yapmış durumda” dedi.
“Pakistan’ın İran ile iyi ilişkileri var ve Trump yönetimi ile de olumlu bir konumda, bu nedenle bir tür atılım olasılığı mümkün. Önümüzdeki birkaç gün kritik olacak ve ABD’nin İran’ın yanıtına ne kadar olumlu tepki vereceğine bağlı olacak.”
Orta Doğu Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde kıdemli bir araştırmacı olan Abbas Aslani, İran’ın ABD teklifine verdiği son yanıtın “evet ya da hayır yanıtı” olmadığını, ancak İran’ın ABD metnine ilişkin görüşlerinin bir açıklamasını olduğunu söyledi.
Aslani, Al Jazeera’ya verdiği demeçte, “Eğer başlangıç aşamasında bir tür barış anlaşmasına varabilirlerse, bu olumlu bir atmosfer ve bir şekilde güven artırıcı bir önlem yaratabilir” dedi.
“Ancak ABD, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu ABD’ye ihraç etmesi veya zenginleştirmeyi uzun süre askıya alması gibi taleplerini sürdürmek isterse, bence bu herhangi bir anlaşmayı imkansız hale getirebilir.”
#İranABD
#HürmüzBoğazı
#NükleerAnlaşma
#Yaptırımlar
#Diplomasi
#Trump
#Ortadoğu
#PakistanArabuluculuğu
#SavaşınSonu
#KüreselEkonomi
