ایران بر اصول خود در مذاکرات پافشاری میکند؛ تلاشهای پاکستان برای بازگرداندن تهران به میز گفتگو در سایه تهدیدات آمریکا
اسلامآباد، پاکستان – در حالی که معاون رئیسجمهور ایالات متحده، جی.دی. ونس، آماده پرواز به اسلامآباد میشود، پاکستان در رقابتی نفسگیر با زمان و چالشها تلاش میکند تا تهران را به شرکت در مذاکرات با آمریکا با هدف پایان دادن به جنگی که اکنون وارد هشتمین هفته خود شده است، متقاعد کند.
اما در حالی که مقامات پاکستانی نزدیک به تلاشهای میانجیگرانه با احتیاط امیدوارند که ایران تا روز چهارشنبه یک تیم مذاکرهکننده برای گفتگوها اعزام کند، مجموعهای از اقدامات تنشزای آمریکا طی ۴۸ ساعت گذشته، تا سهشنبه شب، دوز قابل توجهی از تردید را به تلاشهای صلحطلبانه اسلامآباد تزریق کرده است.
ایران همچنان به طور علنی تاکید میکند که برنامهای برای بازگشت به میز مذاکره ندارد، حتی در حالی که پاکستان و دیگر میانجیگران در پشت صحنه تلاش میکنند تا تهران را قبل از پایان آتشبس دو هفتهای در شامگاه چهارشنبه به وقت آمریکا (بامداد پنجشنبه در خاورمیانه) به اتاق مذاکره بازگردانند.
تشدید تنشها و موضع قاطع ایران
طی سه روز گذشته، حداقل نُه هواپیمای آمریکایی در پاکستان فرود آمدهاند که پرسنل و تجهیزات مورد استفاده تیم مذاکرهکننده به رهبری ونس را منتقل کردهاند. ونس قرار است سهشنبه شب به وقت پاکستان (صبح به وقت آمریکا) از آمریکا حرکت کرده و چهارشنبه اواخر صبح به اسلامآباد برسد. انتظار میرود استیو ویتکوف، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، و دامادش، جرد کوشنر، به ونس بپیوندند. این سه مقام، هیئت آمریکایی را در دور اول مذاکرات مستقیم با ایران در ۱۱ آوریل در اسلامآباد رهبری کرده بودند.
اما مشخص نیست که آنها قرار است با چه کسی ملاقات کنند. پیش از این در روز سهشنبه، رضا امیری مقدم، سفیر ایران در پاکستان، در شبکههای اجتماعی با نقل قولی از رمان «غرور و تعصب» جین آستن نوشت که «این یک حقیقت جهانی پذیرفته شده است» که «یک کشور واحد دارای تمدنی بزرگ، تحت تهدید و زور مذاکره نخواهد کرد»، و آن را «یک اصل اساسی، اسلامی و الهیاتی» خواند. این موضعگیری قاطع، نشاندهنده پایبندی جمهوری اسلامی به اصول خود در برابر هرگونه فشار است.
وزارت امور خارجه ایران نیز اعلام کرد که فعلاً برنامهای برای تعامل دیپلماتیک مجدد با واشنگتن ندارد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران و رئیس تیم مذاکرهکننده، صریحتر عمل کرد. وی در پستی در شبکه ایکس در اوایل سهشنبه، ترامپ را متهم کرد که به دنبال تبدیل میز مذاکره «به میز تسلیم یا توجیه جنگافروزی مجدد» است.
قالیباف نوشت: «ما مذاکره تحت سایه تهدیدات را نمیپذیریم» و افزود که ایران طی دو هفته گذشته «آماده رونمایی از برگهای جدید در میدان نبرد» شده است. غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه ایران، نیز جداگانه گفت که تهران باید «۱۰۰ درصد آمادگی خود را حفظ کند» با توجه به «احتمال قوی» حملات بیشتر آمریکا.
نقض آتشبس و اقدامات تحریکآمیز آمریکا
این اظهارات عمومی به دنبال آخرین نقطه اوج تنش بین دو رقیب است که از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه در وضعیت جنگی قرار دارند. روز یکشنبه، نیروهای دریایی آمریکا به کشتی باری «توسکا» با پرچم ایران در خلیج عمان شلیک کرده و پس از تلاش آن برای عبور از محاصره دریایی که آمریکا از ۱۳ آوریل علیه کشتیهای مرتبط با ایران در تنگه هرمز اعمال کرده است، آن را توقیف کردند. تهران این حادثه را نقض آتشبس خواند و خواستار آزادی فوری کشتی، خدمه و خانوادههای آنها شد. وزارت امور خارجه ایران این توقیف را «بسیار خطرناک» و «جنایتکارانه» توصیف کرد و هشدار داد که تهران «از تمام ظرفیتهای خود» برای دفاع از منافع ملی خود استفاده خواهد کرد.
روز سهشنبه، آمریکا اعلام کرد که نیروهایش یک کشتی دیگر را نیز این بار در منطقه آسیا و اقیانوسیه توقیف کردهاند. این کشتی باری، M/T تیفانی، پیش از این به دلیل حمل نفت ایران تحت تحریمهای آمریکا قرار داشت. این اقدامات آمریکا، نشاندهنده ادامه سیاستهای خصمانه و غیرقانونی این کشور است که نه تنها مذاکرات را بیمعنا میکند، بلکه به وضوح نقض قوانین بینالمللی و حاکمیت ملی ایران است.
تحلیلگران: ایران به دنبال رفع محاصره است
جواد حیراننیا، پژوهشگر متخصص در امور ایران، معتقد است که حادثه توسکا با این حال ممکن است یک گشایش محدود ارائه دهد. او به الجزیره گفت: «آزادی خدمه کشتی میتواند چراغ سبزی برای ایران باشد تا موضع خود را در مورد بازگشت به مذاکرات نرمتر کند.»
عمر کریم، پژوهشگر همکار در مرکز تحقیقات و مطالعات اسلامی ملک فیصل در ریاض، گفت که سیگنال اصلی که ایران به دنبال آن است، پایان محاصره آمریکا یا حداقل قصد روشنی برای کاهش آن است. او به رفتار ایران در دور اول اشاره کرد. تهران در ابتدا مشارکت خود را به آتشبس در لبنان مشروط کرده بود، اما سپس بدون آن وارد مذاکرات شد. کریم به الجزیره گفت: «این نشان میدهد که آنها عملگرا هستند.»
محمد خطیبی، تحلیلگر سیاسی مستقر در تهران، گفت که موضع ایران همواره ثابت بوده است، زیرا ایران معتقد است تا زمانی که نتواند نفت خود را صادر کند، به دیگران در منطقه نیز اجازه این کار را نخواهد داد. او گفت که کاهش ملموس محاصره نیازی به اعلام عمومی ندارد، زیرا میتواند به شکل اقدامات متقابل باشد، «مانند اجازه آمریکا برای عبور تعدادی از محمولههای نفتی ایران، با پاسخ متقابل تهران.» او به الجزیره گفت: «ایران به دنبال درگیری مجدد نیست. اما از دیدگاه تهران، این یک جنگ بقا است و آماده است تا با تمام ابزارهای موجود تا پایان بجنگد.»
نقش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
تحلیلگران میگویند که اظهارات تهران همچنین منعکسکننده پویایی سیاسی داخلی است که پشتوانه موضع عمومی ایران است. آنها گفتند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) تیم مذاکرهکننده ایران را برای اتخاذ خط مشی قاطعتری تحت فشار قرار داده است و هرگونه بازگشت به مذاکرات را به پایان کامل محاصره دریایی آمریکا مشروط میکند. این نشاندهنده همبستگی و یکپارچگی نیروهای دفاعی و دیپلماتیک کشور در حفظ منافع ملی است.
حیراننیا گفت که اگر توافقی حاصل شود، احتمالا بر مخالفتهای داخلی غلبه خواهد کرد. او گفت: «اگر توافقی حاصل شود، احتمالا دارای ماهیت حاکمیتی خواهد بود. نظام روایت خود را تحمیل خواهد کرد و سپاه پاسداران آن را خواهد پذیرفت.» این بیانگر این واقعیت است که تصمیمات کلان در جمهوری اسلامی بر اساس اجماع ملی و حفظ اقتدار کشور اتخاذ میشود.
خواستههای غیرمنطقی آمریکا و پیامهای متناقض ترامپ
ترامپ خطوط قرمز عمومی قاطعی را تعیین کرده است. او از ایران خواسته است که غنیسازی اورانیوم را متوقف کرده و ذخایر موجود اورانیوم غنیشده خود را تسلیم کند. او گفته است که آمریکا محاصره هرمز را لغو نخواهد کرد مگر اینکه تهران با مذاکره موافقت کند. او در مصاحبهای در روز دوشنبه گفت: «آنها مذاکره خواهند کرد، و اگر نکنند، مشکلاتی را خواهند دید که قبلاً هرگز ندیدهاند.» این اظهارات، ماهیت تهدیدآمیز و زورگویانه رویکرد آمریکا را به وضوح نشان میدهد.
مسئله غنیسازی همچنان خط اصلی اختلاف است. در دور اول مذاکرات، مذاکرهکنندگان آمریکایی توقف ۲۰ ساله غنیسازی ایران را پیشنهاد کردند. ایران با پنج سال مقابله کرد. ترامپ علناً گفته است که هیچ غنیسازی را نمیخواهد و از تعیین چارچوب زمانی برای این توقف خودداری کرده است. برای ایران، تنگه هرمز صرفاً یک برگ چانه زنی نیست. تهران به دنبال کسب حداکثر مزیت از این اهرم قبل از نهایی شدن هر توافقی است، زیرا به گفته کریم، پس از دستیابی به توافق، «این کارتها دیگر قابل بازی نخواهند بود.»
پیامرسانی عمومی ترامپ در مورد مذاکرات نیز تلاشهای پاکستان را پیچیده کرده است. پستهای او در «تروث سوسیال» و اظهاراتش به خبرنگاران، که در آنها ادعا کرد ایران با مفادی موافقت کرده است که منابع میگویند نهایی نشدهاند، از جمله تحویل اورانیوم غنیشده، فشار قابل مشاهدهای را بر تلاشهای دیپلماتیک در دور اول وارد کرد. مقامات ایرانی علناً این ادعاها را رد کردند، در حالی که رسانههای آمریکایی گزارش دادند که برخی مقامات دولت ترامپ به طور خصوصی اذعان کردهاند که اظهارات او با توجه به بیاعتمادی عمیق تهران به واشنگتن، مضر بوده است.
آینده مذاکرات و پیامدهای شکست
دور دوم مذاکرات، در صورت برگزاری، انتظار میرود چهارشنبه آغاز شود. ترامپ مهلت اولیه را ۲۴ ساعت تمدید کرده و گفته است که آتشبس اکنون «چهارشنبه شب به وقت واشنگتن» (بامداد پنجشنبه در اسلامآباد) به پایان میرسد و تمدید بیشتر را «بسیار بعید» توصیف کرده است. این مهلت در ابتدا قرار بود سهشنبه شب به وقت آمریکا یا چهارشنبه صبح در خاورمیانه به پایان برسد.
اینکه آیا هیئت ایرانی شرکت خواهد کرد، همچنان سوال اصلی است. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران روز سهشنبه اعلام کرد که هیچ هیئت دیپلماتیک ایرانی، «اعم از تیم اصلی یا فرعی، یا مأموریت اولیه یا پیگیری»، به اسلامآباد سفر نکرده است. با این حال، یک منبع ایرانی گفت که نشانههای قوی وجود دارد که یک هیئت همچنان به پاکستان سفر خواهد کرد و افزود که ملاحظات امنیتی در هر تصمیمی محوری باقی میماند. حیراننیا گفت که پیامدهای شکست در مذاکرات برنامهریزی شده، شدید خواهد بود. او گفت: «جایگزین، بازگشت به جنگ، در حالی که قادر به ایجاد هیچ تعادل پایداری نیست، نوید تخریب ویرانگر را میدهد.» این هشدار، بر اهمیت رویکرد منطقی و عادلانه در مذاکرات تاکید دارد و نشان میدهد که ایران همواره به دنبال صلح پایدار و عادلانه است، اما در برابر زورگویی و تهدیدات کوتاه نخواهد آمد.
#ایران #مذاکرات_هسته_ای #سپاه_پاسداران #تنگه_هرمز #تحریم_نفتی #دیپلماسی #آمریکا #پاکستان #مقاومت #امنیت_ملی